Edebi medeniyet 
Ebedi Medeniyet
(Okuma süresi: 9 - 17 dakika)
Bunu okudun 0%

tengriinanciGiriş

İslamiyet öncesi devirlerden beri Türkler’in devleti temsil eden bir müzik sahibi oldukları bilinmektedir. Teorisyen ve besteci, Türk müziğinin en önemli hocalarından Abdülkadir Meragî’nin kös, davul, sancak ve hakanlık musıki takımını ifade eden tuğ’a atıfla, Türkler’in mûsıkîlerine Kök dendiğini ve Han tahtı arkasında 9 Kök vurulduğunu söylemesi, dikkatimizi KÖK kavramı üzerinde yoğunlaştırmamıza sebep oluyor. Bildirimizi bu kavramın, Türk kültürünün temel paradigmasını teşkil eden, orijinal ifadesiyle Kök Tengri ile nasıl bir ilişki içinde bulunduğu, bu bağlamda Türk’ün müziği ve müziğe bakışındaki temele dair bir deneme ve bu yoldaki bazı problemlerin paylaşımı olarak sunuyoruz.

Türk Kültür Paradigması Bağlamında Kök Tengri ve Kök İlişkisi

Türkler’e kimliklerini, yani Türklüklerini kazandıran değerler sisteminin eksenini “Kök Tengri” inanışı oluşturmaktadır. Bu inanış, “İl” yani Devlet denilen kurum elinde biçimlenerek uygulamaya konulan, temelde “birlikçi” (tevhidî) karakter taşıyan bir mahiyet arz etmektedir. Törütgen(Hâlık-Yaratıcı) Tengri’nin düzeni ve yasaları “Törü” yani Töre’dir.Töre’nin işlev kazanması içinse “İl”e yani Devlet’e ihtiyaç vardır. Devlet, Töre’nin vaz geçilmez bir gereğidir ve bu sebeple kutsaldır. Türkler Töre’ye, Tanrı’nın türeyiş kanunlarının icaplarına; Töre’nin İl’ine (Devletine) tabi olarak, onun ilkelerini benimseyerek “Törük” yani “Türk” oluyorlardı. Bu noktada Türklüğün bir ırk olarak anlaşılmaması gerektiğinin altını çokça çizmek gerekiyor. Nitekim Töre’yi ve onun devletini benimseyip tabi olanlar Türk olmuşlardır. Türk devletleri kendi ilkelerini yani Töre’yi ve onun devletini benimseyenleri Türk saymış ve kendi boy sistemine dahil etmiştir.

Kök Tengri inanışı, Töre gereği Devleti bir kurum olarak zorunlu kılmaktadır. Bu yüzden Türkler devletsiz kalamaz, yaşayamaz, yok olurlar. Varlıklarını sürdürebilmeleri, ancak Devlete bağlıdır. Bu yüzden tarih boyu sayısız Türk devletleriyle karşılaşılmaktadır. Türkler kimliklerinin iz düşümü haline gelen bu kadim inançları sebebiyle, devlet organizasyonunu tabiat hükmü saymakta, herhangi bir otorite boşluğunda hızla yeni bir devlet kurmaya yönelmektedirler. Devlet için gerekli olan organizasyon modeli, hiyerarşi, liderlik ve ona tam bağlılık gibi temel unsurlar, Türk ailesinden başlayarak onun bulunduğu bütün sosyal yapılarda dikkat çekici ölçüde bulunmaktadır. Ahî teşkilatlanmaları, tekke düzeni, sıra gecesi benzeri zümre toplantıları, köy odası adabı… vb. sosyal faaliyetlerdeki düzen Töre’ye göre yapılandırıldığından, bu yapıların içinde dahi, doğal olarak minimize edilmiş, devlet organizasyonunun çekirdek halindeki varlığı dikkat çekiyor…

Eski Türkler’de müziğin Kök Tengri’ye aidiyeti, bizatihi müziğe “Kök” ya da “Köğ-Küğ” adının verilmesiyle dikkat çeker. Törütgen Tengri’nin (Hâlık-Yaratıcı) düzeni olan Töre, tekraren söyleyelim, ancak İl yani Devlet sayesinde yaşanır kılınabilmektedir. Bu bakımdan “İl” Tanrısal ve kutsal bir kurumdur. Kök ise bu Tanrısal kurumun ilânı ve tebliğini sağlamakla yüksek bir görevi üstlenmiştir. Türkçe’de Gök kelimesi de Kök lafzından gelmektedir. Türkler yeryüzünü, bilhassa devletlerini kozmik düzenin bir yansıması kabul ettikleri için asıl olan Gök, yani Köktür. Burada müziğe Kök denilmesi, onun açıkça göğe ve Tanrı’ya aidiyetine, kutsiyetine işaret sayılabilmektedir. Türkler’de Tuğ kelimesi, bilindiği gibi kös, davul, sancak ve hakanlığın musıki takımı anlamında kullanıla gelmiştir. Tuğ kelimesi “Tuğ vurmak” şeklinde kullanılmakta, hakanlık müziği içindeki temel çalgıya Kös’e dikkat çekmektedir. Kös, bilindiği gibi hakanlık, dolayısıyla devlet alametidir. Kösün sembol olarak seçilmesi, onun Kök Tengri’ye izafe edilmesiyle açıklanabilir. Onun sesi Göğü, Tanrı’yı çağrıştırmaktadır. Nitekim Kutadgu Bilig’de “Bulut kökredi, urdı nevbet tuğı” ifadesinde kullanılan “Kökremek” bugün kükremek şeklinde kullandığımız fiilin de aynı köke bağlı olduğunu hatırlatıyor. XVII. Yüzyılda Bağdat Kalesi’ndeki köse üç basamakla çıkıldığı bilgisini veren Evliya Çelebi’nin kös seslerini gök gürültüsüne benzeterek açıklaması da bu bağlantıyı güçlendiriyor. Kök icrasında, usulün belli başlı kuvvetli zamanlarının vurulmasıyla yaratılan ses ihtişamı, adeta göğün yere indirilmesi veya Kök Tengri’nin Töresine uyan ordunun, Alplerin ruhlarını göğe yükselterek, Tanrıyla buluşturan debdebeli bir âyin hükmüne giriyordu.

Bilge Kağan yazıtı Doğu cephesinde, Çin esaretine düşen Türk milleti anlatılırken: “Türk budun atı küsi yok bolmasun…” diye devam eden ibarede Kö veya kü köküyle zikredilen kelimeyle önemli bir sembol olarak kullanılan kösün kastedildiği kuvvetli bir ihtimal olarak belirmektedir. Nitekim Orhun Âbideleri’ni çeviren Muharrem Ergin bu kelimeye ün, ses, haber ve tebliğ anlamlarını da vermektedir. Kös ve onu merkez alarak biçimlenen hakanlık müziği (Osmanlı döneminde mehter) Tanrı’ya aidiyetiyle, yine Tanrı’nın emri olan devletin sesi ve ilanı, Tanrı’nın kut vermesiyle devleti yönetmeye layık olan hakanın alameti kabul edilmiştir. Bu sebeple Hakanlık kösü olarak adlandırılmış ve ancak Hakan huzurunda çalınması meşru görülmüştür. Bu anlayış ve inanış İslâm öncesi dönemlerden İslâmî dönemlere aynen intikal ederek devam etmiş, Kös devlet kurma izninin bir göstergesi olarak, Töre’yi temsil eden daha kıdemli ve büyük Türk devletinden, yeni kurulan devletlere verilmiştir. Tarih literatürümüzde bu geleneğin belgeleri mevcuttur. Kösün icrası ve sembol değeriyle kullanımına dair bilgi ve belgelerin Türk kültür paradigması bakımından yorumlanması, konuya çok daha fazla aydınlık ve açıklık getirecektir. Bildirinin sınırını aşmamak için detaylandırmıyorum.

Kös ve onun etrafında şekillenen müzik, Kök Tengri inancıyla anlam kazanan Türk devletinin ve Töre’sinin müziğidir. Bu sebeple Türkler onu daima kutlu ve kutsal bilmiştir. “Devlet”, kavram olarak hukuku, uyumu, hiyerarşiyi, disiplin ve düzeni, sorumluluğu, hedef ve idealleri gerekli kılan çok yönlü bir teşekküldür. Böyle bir yapı içinde anlam ve içerik bulan, etkin bir kullanım gösteren müziğin dahi, gelişi güzel şekillenmiş olduğu düşünülemez. Tuğ vurulurken icra edilen Kök; bize göre makam ve usulleri, çalgıları, besteleri, icra düzeni ve uyumu bakımından kutlu kabul edilen devlet modeline uygun bir gelişim gösterme zorunluluğuna dikkat çekiyor. Burada Tuğ’un, her şeyden önce bir “hakanlık çalgı topluluğu” olduğunu, altını çizerek belirtmek gerekir. Çünkü müziğin belli bir disiplinle icrası ve ifadesini bulması, yani sistematik manada müzikten söz edebilmemiz, ancak çalgıyla söz konusu edilebilir. Yoksa müzikal mırıldanma her çağda ve seviyede mümkündür ve her zaman bir sitematik de ihtiva etmez. Bu durumda Türk’ün asıl sistematik müzik kökenini, Hakanlık müziğinde, Tuğ ile icra ettiği Kök dediği musıkisinde aramak gerekiyor. Bu müzik (mehter), aynı zamanda, barındırdığı bütün müzikal ögeleriyle ve kültürel motifleriyle bugün birbirinden ayrı müzik prensiplerine dayalıymış gibi görünen ya da gösterilen halk ve klasik Türk müziğinin buluştuğu “Türk’ün Kök müziği”dir. Türk devletlerinin İslam öncesi dönemlerden İslamî döneme İslamlaştırarak intikal ettirdikleri hakani müziğin (mehterin), öncelikle Alplik ruhu taşıyan, dolayısıyla İslamın fütüvvet ve melamet tarafını ruhuna uygun bularak benimseyen bir yapı sergilediği ifade edilmektedir. Alpliğin gaziliğe, bilgenin hakîme, erenin evliyaya dönüştüğü Türk değer algısında, Kök’ün de, klasik fasıla, ahiliğe dayalı sıra gecesi, yaran sohbeti benzeri zümre toplantılarına, tekke müziğine dönüştüğü, bütün bu özellikli türlerin “model kaynağı” olduğu düşünülmelidir. Nitekim disiplinli ritmik ve dinamik karakter, davul zurnasında da, tekke müziğindeki kudüm ney ilişkisinde de, bendir ve hatta halilelerin (mehter zili) katıldığı zikir tempolarında da korunmuştur.

Makamları, usulleri, beste biçimleri ve bestecileriyle hatta çalgılarıyla Hakanlık müziği, davul, zurnasından vazgeçmeyen ama müziğini ve müzisyenini okullu kılan (yani yerellikten süzdüğünü, genel Türk zevkini biçimlendirmek üzere ustalarının eline veren, bu suretle müziği bir sistem dâhilinde öğretilebilir ve öğrenilebilir kılan, klasikleştiren), saz havaları, akıncı türküleriyle fasıllarını oluşturan, Şah Kulu’ndan Yavuz Sultan Selim’in ünlü nedimi Hoca Sadettin Efendi’nin babası Hasan Can’a, Zurnazen Dağlı Ahmet Çelebi’den, Zurnazen İbrahim Ağa, Gazi Giray Han ve niceleriyle geniş bir besteci kadrosuna sahip olan bu müzik “Türk devlet müziği” veya “Hakanlık müziği” vasfıyla top yekun Türk milletinin müzik üretimine ilham veren, bağrına bastığı bir kaynak olmuştur.

Türk’ün Kök Tengri inanışı ile anlam ve mahiyet kazanan Kök’ün, bir çalgı müziği olduğu kadar, aynı zamanda dini, hikemi güftelerle bezeli bir yapı oluşturduğunu da düşünmemizi gerektirecek bazı bilgiler de mevcuttur. Nitekim Meragi Uluk(Uluğ)-Kök, Aslan-Çep, Kutadgu, Borstargay, Çentay, Hınsak, Şenrak, Yurs(Yüriş), Kulado (Kulaldı) adlarını taşıyan köklerden bahsediyor ve bu Köklerin bestelenmesinde belirli usullerin kullanıldığını belirtiyor. Ulug-Kök Remel; Kutadgu Mütekarib; geri kalanların ise Muhammes veya Remelle ölçülmesi gibi.

Burada Kök’ün; belirli bir manzum metinle okunması adet olmuş musıkîli bir yapıyı işaret ettiği de düşünülebilir. Nitekim Irak Selçuklu bakiyesi olan “Kerkük müziğinde makam”; belirli manzumelerle okunan, zemin, meyan, karar ve karargâhı bulunan özel bir melodik seyre bağlı uzun hava yapılarıdır. Makamlarda söz özelliğinin tamamen dinî ve hikemî manzum yapılara dayalı geliştiğine dikkat çekmiş olalım. Günümüz Irak Türkmenleri’nin makamı, “hikmetli sözle birlikte şekillenmiş bir yapı” olarak algılayışları gibi, Kök de belki böyle bir yapı arzediyordu. Nitekim, Yusuf Has Hâcib’in XI.yüzyılda kutluluğu, hakanlık bilgisini, Töre’yi ve devlet anlayışını tamamen Türkçe ve manzum olarak anlattığı eserin, Kutadgu Kök’üyle (makamıyla) nevbette yer alması, tam da mehter ruhuna uygun düşmektedir. İslam’ın ilk yıllarında Kuran-ı Kerim’i ayakta okuyanların durduğu yere “makam” dendiğini biliyoruz. Nitekim bu kelime, bir anlamıyla da kıyam edilen, durulan yer demektir. Zamanla, devlet görevlilerinin bulundukları mevkii belirtmek için de kullanılmıştır. Bu yüzden “makam”, temelinde Kur’an üzerinden hikmetli söze atıf yapan bir müzikal kurguyu öngörüyor. Nitekim bugün Kerkük’de “makam” hala dinî bir biçimdir. Türkler’in Kök’le birlikte terennüm ettikleri şiirlerin hikemi karakterde olmaları, Kök Tengri inancı çerçevesinde düşünüldüğünde yadırganmamalıdır. İslamlaşmayla birlikte kök kavramındaki eski anlamla paralel bir tecelli ortaya çıkmakta, anlam yine makamla bütünleşen ilahi özneye yönelmiş olmaktadır.

Kök’e dair

Türkler bilindiği gibi bin yıllar öncesinden kimliğini koruyarak günümüze gelmiş nadir topluluklardandır. Kültür tarihi noktasından bakıldığında sayısız toplumların, dillerin, medeniyet ve kültürlerin mezarı olan dünyamızda, bu çok eski milletin, Türklerin, varlıklarını kültürel kimlikleriyle birlikte sürdürüyor olmaları, onları mercek altına alıp incelemeyi gerektirecek başlı başına bir kültür fenomenidir. Büyük devletler kurarak dünya tarihi sahnesinde daima etkisini gösteren bu kavim, tarihleri boyu büyük kültürlerle karşılaşmış, onlarla boy ölçüşmüştür. Büyük Çin medeniyeti, Fars medeniyeti ve Arap kültürü, Bizans, yakın dönem ve günümüzde Avrupa ve Batı… Bahsi geçen medeniyet dairelerinin her biri kendi dönemi içinde geniş bir etki alanı yaratmış sistematik yapılardır. Bu sistemlerden herhangi birinin içine girip kaybolmadan, kendi kimliği ve devleti ile ayakta kalmak da bir başka fenomen olarak dikkat çekiyor. Biz bu direncin başlarken dile getirdiğimiz özgün Töre’den ileri geldiğini düşünüyoruz.

Bilim metoduyla ilgilenenler, öncelikle belge ve kaynakla uğraşırlar. Kaynak dediğimiz kategorinin en önemli elemanlarından biri de hepinizin çok iyi bildiği gibi tarihin karanlıklarından bize göz kırpan kalıntılardır. “Kalıntı” kabul edilen kaynakların bir kısmı hayatiyetini sürdürmektedir. Bunlar taşıdığı genler ve fizyolojisiyle önce insan vücududur. Sonra, bütün düşünme mekanizmalarını, tecrübe birikimlerini, hayat stratejilerini, değer birikimini kodladığı konuşma dilidir. Toplum psikolojisini, değer birikimindeki estetik kaygıları, güzeli ve mükemmeli yakalama gayretini asırlardan süzüp önümüze getiren diğer bir önemli kalıntı ise elbette müzik olmalıdır. Nitekim günümüzde insan vücudu ve genleri mercek altındadır. Dil bilim, 20. yy.da Hermenötik yöntemle zenginleşen felsefenin alt başlıklarından biri olan ve düşünce ile anlam arasındaki organik ilişkiyi yine dilin kendisinden çıkararak çözümlemeye çalışan dil felsefesi, filoloji ve semantikle ilerlemektedir. Müzikoloji ve özellikle etnomüzikoloji de bugün müzikteki seslerle taşınan genetiği yakalama peşindeki disiplinlerdir.

Dilin dolayısıyla bizatihi Türkçenin, kaynak bilgisi bağlamında yaşayan bir “kalıntı” olduğunun bir daha altını çizerek devam etmek istiyorum. Mete Han’ın Çin İmparatoruna yazdığı bir mektup sayesinde Türkçenin bilinen en eski kelimelerini belgeleyebiliyoruz. “Tanrı Kutu Tanhu”! Bunlar Tanrı ve Kut’tur ki günümüzde bu kelimeleri, M.Ö. III. YY a ait olmalarına rağmen olanca tazeliği ile kullanmaya devam ediyoruz. “Tanrı misafiri” derken, “bayramınız kutlu olsun” derken… Bu noktada bir an durup düşünmenizi istirham ediyorum. Nereden baksanız 2300 yıl!.. İşte Kök, Köğ veya Küğ dediğimiz kelime de böyle yaşayan kalıntı bir kelimedir.

Diyeceksiniz ki, asırlar dili değiştiriyor, farklılaştırıyor. Türkçemizde başka dillerden alınan binlerce kelime var. Doğru değişiyor, değişmiş. Fakat Türkçenin bir mantığı var, bu mantık kelime köklerine dayalı ve onlar asla değişmiyor. Unutulan köklerin bazıları ise üretilmiş bir başka kelimenin içinde yaşamaya devam ediyor. Yapım eklerinin mantığı ve fonksiyonları dilin içine giren yabancı kelimeyi zaman içinde eritip yerli hale getiriyor. Diğer taraftan yerlileşen yabancı kökenli kelimeler, bağlı bulunduğu dilin değer yargılarının taşıyıcıları olmaları bakımından, katıldıkları dilde yeni perspektiflere ve sentezlere sebep olmaktadırlar.

Türk dilinin Türk’ün müziğinden başka bir mantaliteyle çalıştığını söyleyemeyiz. Dildeki Kökler gibi, Türk müziğinde de Kök yapıların varlığı, bu nazariyatın kurucuları tarafından baştan beri ifade edildiği açığa çıkıyor. İlk defa Türk müzik sistemini anlatan Farabi ve onu takip eden İbn-i Sina üç aralıktan oluşan dörtlü yapılara “asıl” veya “cins” adını vermektedirler.

Bilindiği gibi ataları üç nesil takip edilebilen Farabi, elli yaşları civarında Bağdat’ta bulunmuş ve Kitabu Musıkiyü’l-Kebir isimli önemli eserini orada yazmıştır. Sırtındaki Türk kıyafetinden hiçbir zaman vazgeçmediği özellikle zikredilen Farabi’nin babası Uzluk Bey üstelik kale komutanıdır. Bu büyük filozofumuzun Türk Töresi’ni ve Türk Kök müziğini bilmemesi düşünülemez. Ondaki müzik zevki ve bilgisi de şüphesiz ki, elli yaşında gittiği Bağdat yıllarından çok önce teşekkül etmiş olmalıdır. Bu bakımdan onun müzik teorisinde Türk mantalitesini aramak en doğal hakkımızdır.

Farabi’nin, Arapça yazdığı eserinde Kök kelimesinin karşılığı olarak Arapça “asıl” kelimesini tercih etmesi elbette önemlidir. Horasan tanburuna bağlanan perdelerin ve bunlardan elde edilen seslerin aralarında meydana gelen nispetlerden hareketle Kökleri belirlemektedir. Daha sonra makam adı verilecek olan Devirler, Köklerin başka tabakalardaki halleriyle birleşmesinden veya onlara yeni aralıklar eklenmesinden meydana gelmektedirler. Farabi’nin takipçisi İbn-i Sina da aynen üstadının izinde giderek kabul gören asıllara yani dörtlülere “kavi”(güçlü) adını vermekte, bunun dışında kalanlar için “Bizim topraklarımızda kullanılmaz ve bizim tabiatımız onlardan hoşlanmaz…nefse zayıflık, bağımlılık ve moral bozukluğu izlenimi verirler” diyerek seçilen asılların tercih sebebini açıklamaktadır.

Asıllarla (dörtlü ve beşlilerle) oluşturulan ve temel kabul edilen 12 makam arasında da yine icradan kaynaklanan bir seçim ve tercih ediş söz konusu olmaktadır. Meragi asılların değişik şekillerde ve tabakalardaki göçürülmüş kullanımlarından oluşan 91 adet devir yani makam elde etmekte, fakat bunlardan “12 asıl makam” denilen yapıyı kendinden önceki ustalar gibi temel almaktadır. Bu kabulün temelinde hal-i hazır icranın ve kulaklara hoş gelmekte olanın açıkça tercih edildiği fikri ister istemez öne çıkıyor. Nitekim İbn-i Sina “Melodiler, ikalar ve şiir vezinlerinin doğal olup olmamasının belirlenmesinde alışkanlığın ve âdetin güçlü bir etkisi vardır. Buna göre alışılmamış olan, manası eğer çok derinse; bazen kulağa oldukça tesir edebilir. Ancak içeriği orta düzeyde veya zayıfsa tabiat onu yadırgar” demektedir.

Söz konusu “12 asıl makam” asırlardır halk ve klasik müziğimizde kullanmakta olduğumuz yapılardır. Fakat kaynaklarda Türkler’in tabiatına uygunluğu vurgusuyla zikredilen makamlar da dikkat çekiyor. Bunlar “güç ve kahramanlık” duyguları verdiği düşünülen Uşşak, Neva ve Buseliktir. Meragi bu makamlarla bestelenmesi uygun düşecek bir de örnek şiir vermektedir: “Korkaklar acziyeti akıllılık sanır Bu, pespâye olan tabiattakilerin tutumudur. Her kim dünyada iyi bir nam salmak isterse Dostlarının mutlulugunu gözetmelidir Her kim gürz, ok ve yayla dostluk kurmak isterse Keskin kılıca öpücük vermelidir Korkak adamın gönlü murada eremez Çünkü nazlı vücûdun nâmı yoktur Herkim kılıç ve oktan korkarsa Tâc ve tahta lâyık olamaz”

Meragi, “Irak Segahı” diye zikrettiği makamı “dinleme ve söylemede neşe dolu ve bol söze eğilimli” diye tasvir ettiği Irak’taki Türk halkının kullandığını da verdiği bilgiler arasına eklemektedir. Yine yazar “Türkler’in buna tam bir meyli vardır, çünkü yaratılışlarına uygundur” diye anlattığı Mutedil isimli tamamen Türkçe ve iki beytlik şiirlerle oluşturulan bir formdan ve burada en çok neva, uşşak ve pençgah makamlarının kullanıldığından, bu kabil pek çok besteleri bulunduğundan ve bu eserlere meraklıların müracaat edebilmeleri için Kenzü’l-Elhan isimli kitabında yer verdiğinden söz ediyor. Sadece bu birkaç örnek dahi Türk köklerinin daha sonra makam adı verilen yapılardan farklı bir şey olmadığı, aksine Türk toplumunun icra geleneğinde kendine has kabul edilen bazı yapılara açıkça sahip bulunduğu sonucunu ortaya koyar. Dahası Kök Tengri’ye aidiyetiyle Töre denilen bir kültür sistematiğinin kurucuları olan Türkler’in musıki ve makam teorisinde Farabi, İbn-i Sina gibi isimlerle en başından itibaren belirleyici bir rolleri bulunduğu da anlaşılır.

Müzik teorisinde makamların 12 sayısıyla belirlenmesi de Türkler’in kültür sistemi bağlamında akla ilginç bağlantı ihtimallerini getirmektedir: Yukarıda gökyüzünün Türkler için asıl olduğunu ve yüksek değerler ifade ettiğini, yeryüzünün onun gölgesi telakki edildiğini söylemiştik. Türk kozmolojisi ve takvimi bilindiği gibi güneşe göre oluşturulmuştur. Kut kazanma bilgisinden haber veren Kutadgu Bilig’de de Kök Tengri’nin düzeni olan Töre güneşle, Töre’ye uymakla kazanılan Kut ise, ışığını güneşten alan ayla temsil edilmektedir. Bu örnekteki gibi gökyüzünü hayata yansıtan pek çok uygulama dikkat çeker. Oğuzlar bilindiği gibi 24 boy esasına göre teşkil edilmiş bir topluluktur. Kök Tengri’nin düzeni olan Töre’ye göre devlet kurmaları ve hakanlık hakkı ilk 12 boy, yani kıdemce önde olan Bozoklar’a aittir. Çünkü onlar, Oğuz Kağan’ın gökten bir ışık huzmesiyle inen eşinden doğan çocuklarıdır. Muteber olan Doğu onlara verilmiştir. Diğer 12 boy olan Üçoklar, Bozoklar’a tabi olarak düzen kurarlar. Alt derecede duran Batı da onlarındır. Farabi, İbn-i Sina, Safiyuddin, Meragi gibi Türk asıllı nazariyatçılar elinde şekillenen musıki teorisinin, 12 makam 24 terkip sıralamalarıyla da Türk inanma ve anlama modelini çağrıştırdığını ifade edelim. Kozmolojik yorum, Türk kültür hayatında sıkça sembollerine rastladığımız bir vakıa olarak göze çarpıyor. Toplumu ve davası için mücadele veren kadim Alp tipi, döne döne vuruşur, nefis mücadelesine yönelen canlar Samahta, Mevlevî Semâında olduğu gibi döne döne zikreder, diğer tarikatların Türkler’e has zikir uygulamalarında devran zikirleri, halka halinde toplu dönüşler dikkat çeker. Eski rakslarımızda da sevinç ve coşku belirtisi olarak sanatlı dönme figürlerinden bahsedilmektedir.

Dolayısıyla Farabi ile başlayan İbn-i Sina ve Urmiyeli Safiyuddin’le devam ederek günümüze ulaşan nazari ifadelendirmedeki kozmolojik yorumların, önce Kök Tengri inancı sonra da özellikle Nasıruddin Tûsi’den Uluğ Bey’e kadar Meraga’daki Türk-İslam rasatçıları ve kozmologların etkileri olarak değerlendirilebilir.

Farabi’nin yine bir Türkmen çalgısı olan Horasan Tanburu üzerinden müzik sistemini açıklamış olması, Türk müzik tarihi ve teorisi bakımından dikkate alınması gereken önemli bir noktadır. Onun asıl sistemi, eski Yunandan tercüme ettikleri değildir. Bu tercümelerle sesin elde edilmesi ve özellikleri üzerinde tartışır ve bunlara ilaveler yapar. Onun teorisi çalgı, yani var olan icra geleneği üzerinden yaptığı açıklamalarda kendisini göstermektedir. Nitekim Yalçın Tura hocamız, Bağlamalarımızdaki perde nispetleri ve onlardan elde edilen dörtlülerin yani Köklerin, Farabi’nin Horasan tanburuyla açıkladığı ve bütün şark dünyasına yayılan sistemle tam olarak örtüştüğünü tespit etmektedir. Tura, Arel-Ezgi sistemi olarak anılan modern Türk müziği nazariyatı yorumunun, eski sistemden ayrışması sebebiyle teorik planda farklılaşmaya sebep olduğunu, asıl Türk müzik sisteminin halk müziğinde saklı kaldığını vurgulamaktadır.

Farabî’nin icra düzenine dayalı olarak yaptığı açıklamalar, onun bir sistem halinde ifade edilişinden çok önceleri, icracılar arasında zaten yaşamakta olduğunun bir delilini de teşkil ediyor. Diğer taraftan halk müziğinin ve özellikle bağlamanın yukarıda açıkladığımız “yaşayan kalıntı” kategorisinde bir bilim kaynağı olarak Türk müzik sistemi ve müzik kökleri bilgisi bakımından temel bir malzeme olduğunu bir daha ortaya koyuyor. Yani bin yıllar ötesinden taşınan Türkçenin fiil kökleri gibi, müziğimizde de yaşattığımız kökler mevcuttur. Bu köklerle geliştirip bir anlatım dili haline getirdiğimiz müziğimizdeki Türklük, günümüz yerli yabancı yayınlarında “Türk makamları” olarak paranteze alınan halk ve klasik müziğimizde yaşattığımız anlatımda ve estetik zevkte saklıdır.

Müziğin usul dediğimiz zamanlandırılmasına ilişkin ortaya konulan teorisinde de kök bilgisi dikkat çekiyor. Farabi İka Risalesi’nde, ikaları asıl–Kök dediği yapılarıyla verdikten sonra, bu kökler üzerinden ika çeşitlerine ve çeşitlendirme ilkelerine giriyor. Farabi’nin müzik teorisine ilişkin açıklamalarındaki kurgusal mantık, nağme için de ritmik anlayış için de aynıdır ve aynı terimlerle ifade edilmiştir. Asıllar devirleri, yani bugünkü anlayışımıza göre makamları veya usulleri oluşturmaktadır. Buna göre teorik bakımdan “edvar” (devirler), makamlar demek olduğu gibi, usuller manasına da gelmektedir. Diğer taraftan Urmiyeli Safiyuddin’in eserine Kitabu’l-Edvar adını vermesi ve bu eserin şerhleriyle(açıklama eserleriyle) devam eden nazari gelenek Edvar terimini, müzik bilimi eski tabirle ilm-i musıki açısından nazariyat-teori, fenn-i musıki, yani müziğin icra sanatı oluşu noktasından bizatihi müzik anlamında kullanmıştır. Günümüzde kullanmaya devam ettiğimiz asıllara yani köklere gönderme yapan ve asıl kelimesinin çoğulu olan terim ise, “Usul”dür. Türkçesiyle “kökler” demektir.

Divanu Lugati’t-Türk’te Kaşgarlı Mahmut, Kök, Köğ veya Küğ şeklinde okunabilen kelimenin, şiirin veya müziğin ölçüsü anlamına geldiği gibi, sesin yükselip alçamasına, nağme yapmaya işaret ettiğini de söylüyor. Hatta “Köğlenmek” fiilini “musiki icra etmek” manasında örnek olarak veriyor. Günümüz Türk topluluklarında çeşitli söyleyiş alternatifleriyle kullanılmakta olan bu kelime bugün müzik, hava ve beste anlamlarında kullanılmaya devam ediyor.

Fatma Adile BAŞAR

(Ulusal Türk Müziği Kurultayı, 6-8 Nisan 2011, İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Müzik Teorisi Bölümü, İstanbul.)

Bu yazarın diğer makaleleri

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

“ODUNBAZARIN” ÇEŞMELERİ: İKİ GÖZÜ İKİ ÇEŞME
Tarihî çeşmeler zamanın gözleridir. Geçmişten geleceğe bakarlar. Hiç ummadığınız bir köşe başında bile tarihin şahitleri olarak karşınıza dikilirler. Siz önünden geçip gidersiniz, siz bu dünyadan göçüp gidersiniz ama onlar, şair Sezai Karakoç’un dediği gibi “ölümsüz bir uygarlığın ölümsüz...
İNSANIN TAŞRASI
“Sorun Taptuklu Yûnus’a Bu dünyadan ne anladı Bu dünyanın karârı yok Sen neyimiş ben neyimiş” YUNUS EMRE Yıllar önceydi. Mevsim yaza gebe, bahar olgunluğunun zirvesindeydi. O günlerde daha köy okulları boşaltılmamış, ortalık cıvıl cıvıl coşkuyla gürlüyordu. Kenarda, okul bahçesinin...
Gönlümden...
Prof.Dr. Muzaffer Metintaş Muzaffer Bey Türkiye'nin en iyi "Göğüs Hastalıkları" uzmanlarından birisi. ODTÜ'de Jeoloji okurken son senede bırakıp Tıp Fakültesine girmiş. Bana tanıdığın bir bilim adamı göster deseniz önce Muzaffer Bey'i gösteririm . Bir röportajında, on sene önce, 2010 yılında...
ARİSTO’DAN FARABİ’YE POETİKA
Felsefe, bir düşünme disiplinidir. Felsefe; bilgi, bilim, din, sanat, evren, insan gibi pek çok konuyu kendine mahsus yöntem ve açıklamalarla ortaya koymaya çalışır. Bu bakımdan sanat ve sanatın çeşitli dalları filozofların ilgi alanları içinde yer almıştır. Farklı bakış açılarından sanat üzerine...
ABDURRAHİM KARAKOÇ’DA VATAN
“Dağ ile Sohbet Beyaz karlı, kara çamlı iri dağHeybet nedir, ne değildir? . De hele.Geceleri yapayalnız kalıncaUzlet nedir, ne değildir? . De hele.Hiç başın ağrır mı, yoruldun mu hiç?Birine küstün mü., darıldın mı hiç?Sevdin mi, öptün mü, sarıldın mı hiç?Hasret nedir, ne değildir, de hele.
ALMANYA'NIN DİRİLİŞİ
“Sizi ekmeksiz bıraktık ama babasız bırakmadık.” sözü Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’ndaki duruşunu, tavrını, politikasını, öngörüsünü özetler. İki seçenek sunsalar ve deseler ki, “Aç kalmak mı istersiniz, babasız kalmak mı?” herhâlde hepimizin ilk tercihi hiç düşünmeden “aç kalmak” olur. Bütün...
prev
next

Bir Ses Mimarı: Yahya Kemal Beyatlı

Edebiyat Dunyamız

Kostantiniyye... Estefanya... Gulgule-i Rûm... Dersaadet... İslâmbol... yâni İstanbul...Ne vakit Rumeli Hisârına baksam, Yahya Kemâl’in derin bir teessürle hüzne daldığı ufuklar kurcalar gönlümü. Her ne kadar üstâdın Üsküb’e, çocukluğuna, doyamadığı annesine...

KÜLTÜR – MEDENİYET - AYDINLAR

Prof.Dr. Saadettin YILDIZ

Kültür ve medeniyet millî ruhun yansımasıdır. Eğer bir millet yaşama üslûbunu bulamamış ve düşünüş tarzını çağın ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde yönlendirememişse başka milletleri taklit etmek zorunda kalır. Kültürde taklit, bozulmayı, teknik...

ALDANMA ALDATMA ÜZERİNE

Özcan TÜRKMEN

İnsanız işte… Acı, bunalım, düşünce, gam, gerilim, hüzün, ıstırap, kaygı, keder, korku, neşe, öfke, sevgi, sıkıntı, umut ve daha niceleri hep bizim için, hepsi bizim içimizde. Bunlarla oturup bunlarla kalkıyoruz. Hepsi...

TÜRK DÜNYASININ ORTAK KİMLİĞİNİ İNŞA…

Metin SAVAŞ

Türkçe konuşanların yaşadıkları muhtelif coğrafyaların bütününe Türk Dünyası diyoruz. Türk Dünyası coğrafyasının sınırları kabataslak çizilebiliyor ama ortada henüz kuvveden fiile çekilebilmiş Türk Birliği bulunmadığı için birtakım belirsizlikler de karşımızda duruyor...

ŞEHRİN SIRMALI, İPEKLİ TAŞLARI ; SURLAR

Saliha MALHUN

Tarih kitaplarına göre Bursa surlarının yapılışı tâ İ.Ö. I. yüzyıla dayanıyor. Taşların hafızası ise daha ötelerden fısıldıyor; “Mevsimi oku!” diyor. Başımı kaldırıp gökyüzüne bakıyorum. Sonsuz ve bulutsuz bir mavilik… Oysa biraz...

HECE ÖLÇÜSÜ TARİHİ VE ÖZELLİKLERİ

Edebiyat Dunyamız

Şiirde her dizedeki hece sayısının eşit olmasına göre düzenlenen ölçü [parmak hesabı da denir). Hece ölçüsüyle yazılan bir şiirde, ilk dizede kaç hece varsa öbür dizelerde de aynı sayıda hece...

SABIR

Özcan TÜRKMEN

Gerçekten Allah, sabredenlerle beraberdir. -Bakara Suresi, 153- Hayâ zînettir. Takva da keremdir. En hayırlı binek de sabırdır. -Hz. Muhammed(SAV)- ‘sabır’, ‘Katlanma, dayanma, ses çıkarmadan bekleme, tahammül etme’… Arapça’dan dilimize girmiş bir söz. Dilimizde ‘1...

VATAN

Prof.DR.Hilmi ÖZDEN

Vatan mefhumu bazı araştırmacılarımıza göre Fransız ihtilalinden sonra hudutlarımızdan girmiştir. Vatan Şairimiz Namık Kemal ile Osmanlı Türkiye’si tanışmıştır. O’nda bile vatan kavramının netleşmediğini söylerler. Kısaca Türk her ne hikmetse Vatanı...

AZMİ GÜLEÇ

Abdullah SATOĞLU

Türk sanat hayatına: Fetih Yıldızı, Kapısız Sokaklar, Zamanların Ötesi, Ağustos Güneşi-Malazgirt Destanı ve Azmî’den Rübaîler gibi güçlü eserler kazandıran şair Azmi Güleç’i, 21 Şubat 1979 günü kaybettik.Vaktiyle, “Gülahmedoğlu Azmf imzasıyla yayınladığı:Cenk...

MÜLAKATLAR

Osman Bey Babasına Göre Atak Bir Beylik Yap…

Ahmet URFALI

Araştırmacı Yazar Dt. Recep Aydoğdu ile bir sohbet gerçekleştirdik.        Recep Bey,  Osmanlı’nın kuruluş dönemini sadece  tarihsel olarak değil, aynı zamanda ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım yönlerinden  de araştırarak...

SAADETTİN YILDIZ”LA MÜLAKAT - 2

Prof.Dr. Saadettin YILDIZ

1-Ne zaman, nerede doğdunuz? Nasıl bir çocukluk geçirdiniz? Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Demirköprü (eski adı: Kızılton) köyünde doğdum. 1947 yazında ( Haziran veya Temmuz) doğmuşum. Doğum tarihim, askere zamanında gidip işime...

GAZETECİ-YAZAR EMİNE TAŞTEPE İLE BİR SOH…

Ahmet URFALI

Emine Hanım, sohbetimize editörlüğünü yaptığınız edebiyat ve sanat sayfası BEYAZ FIRTINA’dan başlayalım. Beyaz Fırtına’nın konusu, amacı, etkinlik alanı nedir? Bu düşünce hangi kaygıdan doğdu? Hangi etkinlikleri gerçekleştirdiniz? Amacınıza ne oranda...

“AKADEMİK BİLGİYİ EKONOMİK BİR DEĞER…

Ahmet URFALI

Doç. Dr. Figen Çalışkan ile bir sohbet gerçekleştirdik       Figen Hanım,  bize bu sohbet imkânını verdiğiniz için öncelikle teşekkür ederim. Bir bilim insanı olmanızın yanında, sosyal ve kültürel projelerle çok...

ŞAİR GÜLDEN YALÇIN İLE SOHBET

Ahmet URFALI

Gülden Hanım, şiire nasıl başladınız? Nasıl bir kültürel ortamda yetiştiniz? Çocukluk ve gençlik dönemim SHÇEK yurdunda geçti. Şiir benim için bir mecburiyetti. Şiir, sığınağımdı, huzur bulduğum evimdi.Ben yurdun sağır duvarlarıyla dertleştim...

LALE ŞAİRİ VE YAZAR ABDULLAH SATOĞLU İL…

Bekir OĞUZBAŞARAN

Aslında siz meçhul biri değilsiniz, fakat bu sohbet münasebetiyle, özgeçmişinizi, bir kere de kendi ifadenizle anlatmanızı rica edeceğim:15 Mayıs 1934’te Kayseri’de doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Kayseri’de yaptıktan sonra, İstanbul...

PROF. DR. TAMİLLA ABBASHANLI ALİYEVA BİR S…

Ahmet URFALI

Sizdeki edebiyat ve kültür merakı nasıl başladı? Nasıl bir kültür ortamında yetiştiniz? Türk Dili ve Edebiyatı alanını seçmenizin ana sebebi nedir? Güzel bir soru. Sayın Ahmet Hocam, her şeyi dobro-dobro anlatayım...

PROF.DR.CAN ÖZGÜR İLE SOHBET- KIPÇAKLAR

Ahmet URFALI

Kıpçaklar, diğer adıyla Kumanlar, Ötüken'den başladıkları göç yolculukları ile Karadeniz'in kuzeyine ulaşmış, Kıpçakların (Desti Kıpçak) Doğu Avrupa hakimiyetleri 1256 yılına kadar devam etmiştir. Kıpçaklar, tarihte Kuman-Kıpçak ortak adı ile anılan toplum, iki...

ŞAİR MEHMET ALİ KALKAN İLE BİR SOHBET : …

Ahmet URFALI

 MEHMET ALİ KALKAN ÖZGEÇMİŞ  1958 yılında Eskişehir’de doğdu. Gazi İlk Okulu,Tunalı Orta Okulu ve Motor Sanat Enstitüsünü bitirdi.Üniversiteyi Adana’da okudu. 1980 yılında Adana Mühendislik Bilimleri Fakültesinden İnşaat Mühendisi olarak mezun oldu...

Kırmızı Kitaplar

Ötüken Yış
GÜNEŞLİ BİR NÎSAN GÜNÜ
Turgut GÜLER
Türk Felsefesi
Kırmızı Yazılar
GÜN BATIMI
ERMENİ TEHCİRİ SIRASINDA SAĞLIK SORUNLARINA KARŞI ALINAN TEDİRLER VE UYGULAMALAR
GURBET YOLU

BİYOGRAFİ

PEYAMİ SAFA-1

Edebiyat Dunyamız

Şair İsmail Safa'nın oğlu ve «Mahşer», «Bir Akşamdı», «Şimşek», «Fatih - Harbiye», «Dokuzuncu Hariciye Koğuşu». "Bir Tereddüdün Romanı», «Biz İnsanlar" romanlarının müellifi Peyami Safa'ya otuz dokuz senelik hayatından ve on...

BİR MİSTİK EDA ŞAİRİ OLARAK AHMET MUHİ…

Edebiyat Dunyamız

Ahmet Muhip Dıranas modern Türk edebiyatında hece şiirini Necip Fazıl ve Ziya Osman'la birlikte en iyi temsil eden şairlerden biridir. Hece şiiri edebiyatımızda bu üç şairle zirveye ulaşmış ve de...

BASRÎ GOCUL

Abdullah SATOĞLU

Balkan Harbi sırasında, Çorlu'nun Muhittin mahallesinde, bozguna uğratılmış istilâcı düşmanın geri çekilirken çevresinde-kilerle beraber, yıkılıp külleştireceği önü bahçeli, tek katlı bir ev vardır. İçerisinde "Uzun" lâkaplı Arif Ağanın reislik ettiği 7...

SEVİNÇ ÇOKUM

Edebiyat Dunyamız

 Sevinç Çokum, 25 Ağustos 1943’ te İstanbul’da doğdu. Beşiktaş Kız Lisesi’ni, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi, ayrıca Umumi Sosyoloji dalında öğrenim gördü. Orta öğrenimi sırasında...

HOCAM HALÎL LÜTFÎ DÖRDÜNCÜ

Abdullah SATOĞLU

Halil Lütfî Dördüncü... İstanbul "Bab-ı âli'sinin ve Türk basının en renkli simalarından biri... 1953-54 yıllarında, İstanbul Gazetecilik Yüksek Okulunda, Basın Tekniği ve İncelemeleri dersimize gelirdi. O dönemde, diğer hocalarımız Burhan Toprak...

PROF. DR. SUPHİ SAATÇİ

Edebiyat Dunyamız

Kerkük’te doğdu (1946). İlk ve orta öğrenimini Kerkük’te tamamladı. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi)’nin Yüksek Mimarlık Bölümü’nü bitirdi (1974). Çeşitli kurum ve kuruluşlarda tarihî...

ARİF NİHAT ASYA

Abdullah SATOĞLU

Son elli yılın, gerçek Türk şâirleri arasında, gönülleri fethederek, dalga dalga bayraklaşan Arif Nihat Asya, uzun yıllar görev yaparak, bir irfan ordusu yetiştirdiği Adana’nın düşman işgalinden kurtuluşunu belirten ( 5...

Cengiz DAĞCI

Edebiyat Dunyamız

Cengiz DAĞCI Kırım'ın Gurzuf kasabasında 9 Mart 1919’da dünyaya geldi. Çocukluğu kıtlık, yoksulluk, deprem gibi tabii âfetler yanında Rus emperyalizminin zulmü ve büyük baskılar altında geçti. Babası Emir Hüseyin Dağcı...

PROF.DR. MEHMET FUAT KÖPRÜLÜ

Edebiyat Dunyamız

Prof.Dr. Mehmet Fuat KÖPRÜLÜ Türk tarihi ve Türk Edebiyatı tarihi yanında Türkiye’de modern hukuk ve iktisat tarihinin kurucusu olan araştırmacı, bilim adamı ve siyasetçi Mehmet Fuat Köprülü, aynı zaman Türk Ocağı’nın...

ÖYKÜ / ROMAN

ANKARALI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEMÂL -…

Mustafa Kemâl’in sabah ilk işi kendi maaşından yahut gerekirse borç alarak Arabacı İsmail Efendiye bir at alıp hediye etmekti[1]. Sabah ona zor olmuştu. Saman pazarında atların satıldığı bir hana gitmiş...

HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR VE CADI

Garâ’ib Faturası serisinin ikinci kitabı Cadı, tıpkı serinin ilk örneği Gulyabani gibi, doğaüstü unsurlardan kaynaklandığı varsayılan birtakım korkutucu olayları açıklığa kavuşturur. Romanın konusu kısaca şöyledir: Genç bir dul olan Fikriye Hanım eşinin ölümünden sonra çocuğu...

TARIK BUĞRA - YARIN DİYE BİR ŞEY YOKTUR

Kendimi hafifçe heyecanlı hissediyordum: Bir sürü sıgara içmiştim; son olsun diye bir tane daha yaktım. Bu biter bitmez yatağa girmeliydim: Yarın vücudum dinlenmiş, zihnim açık olmalıydı. Sigarayı içerken Hâmid’den ve mesela...

REFİK HALİD KARAY - ZİNCİR

İşsiz, güçsüz kaldığım gurbet ellerinde köşe pencerem, kendimce Abdülhak Hâmid'in "Kürsü-i temaşa *"sı yerine geçerdi. Yabancı memleketlerde bir kasabaya sokulup uzun süre yaşamaktaki ezginliğin ne olduğunu bilir misiniz? Beş, on gün...

BAŞLICA 86 ADET TÜRK ESERİ VE ÖZETLERİ (…

ŞAİR EVLENMESİ (İbrahim Şinasi) Türk edebiyatının Batılı anlamda ilk tiyatro örneğidir. Bir perdelik bu komedide görücü usulüyle evlilik eleşti­rilmektedir. Genç Şair Müştak Bey'e sevgilisi Kumru Hanım diye onun yaşlı ve çirkin...

RAMAZAN’IN İKİ YAKASI

“… Ne babaannem, ne de ondan sonraki kuşaktan amcalarım, yengelerim, babam, annem, bir gün bile oruç tutmazlardı ama Ramazanlarda iftar saati, oruç tutanların iştahıyla beklenirdi. Akşamın erken bastırdığı kış günlerinde babaannem...

ÖMER SEYFETTİN - TEKE TEK

"...Türkler az söyler, çok yapar." Maktûl İbrahim Paşa Bosna Beyi ile Semendire Beyi'nin askerleri işte kaç haftadır "Yayçe"'yi sarmışlar, kumandanlarının gelmesini bekliyorlardı. Dinmez yağmurların, çılgın fırtınaların döve döve yosunlattığı tekir duvarlı büyük...

KÖPRÜ

Kapılar ardı sıra kapandı. Arabaya en son binen şoför, aceleci tavrı nedeniyle biraz geç de olsa kontağı bulup marşa bastı ve hızlı bir manevrayla makam aracını hükümet konağının avlusundan çıkardı...

ANKARA’LI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEMÂ…

Batı Cephesinden yeni dönmüştü. İşler iyiye gitmiyor canı sıkkındı. Akşamları dostları ile eski Ziraat Mektebinin binasında toplanıyorlar bazen sabahlara kadar konuşuyorlardı. Meclis tartışmaları da onu çok yoruyor, sağlığı da kötüye...

ŞAİR ve ŞİİR

MERDİVEN - AHMET HAŞİM (TAHLİL)

Ağır, ağır çıkacaksın bu merdivenlerden, Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak, Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak…    Sular sarardı… Yüzün perde perde solmakta, Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta…    Eğilmiş arza, kanar, muttasıl kanar güller, Durur...

ZİYA PAŞA - DİYAR-I KÜFRÜ GEZDİM

Diyar-ı küfrü gezdim beldeler kâşâneler gördüm     Dolaştım mülk-i İslâmî bütün virâneler gördüm  Bulundum ben dahi darüş-şifâ-yı Bâb-ı Âli’de   Felatun’u beğenmez anda çok divaneler gördümHuzur-ı gûşe-yi meyhaneyi ben görmedim gitti Ne...

NAMIK KEMAL - HÜRRİYET KASİDESİNİN İNCE…

HÜRRİYET KASİDESİ1. Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selâmetten Çekildik izzet ü ikbal ile bâb-ı hükûmetten 2. Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez iânetten 3...

Gazel - Nesîmi -Gerçek hadîs imiş bu ki h…

1 Gerçek hadîs imiş bu ki hûbun vefâsı yohKim sevdi hûbı didi ki hûbun cefâsı yoh 2 Aşkun belâsı yoh deyüben aşka düşme varKim âşık oldı kim didi aşkun belâsı yoh

BEHÇET NECATİGİL’İN ŞİİRLERİNDE ALL…

16 Nisan 1916’da İstanbul’da doğan, 13 Aralık 1979’da yine İstanbul’da ölen Behçet Necatigil, radyo oyunu, deneme, eleştiri, sadeleştirme ve çeviri alanlarında da emek vermiş olmakla birlikte, onun asıl önemi, Cumhuriyet...

NEDİM - TAHLİL- Bir safa bahşedelim gel ş…

ŞARKIBir safa bahşedelim gel şu dil-i nâ-şâdaGidelim serv-i revanim yürü Sa’d-âbâd’aİşte üç çifte kayık iskelede âmâdeGidelim serv-i revanim yürü Sa’d-âbâd’aGülelim oynayalım kâm alalım dünyâdanMâ-i tesnîm içelim çeşme-i nev-peydâdanGörelim âb-ı hayât...

BIRAK BENİ HAYKIRAYIM ŞİİRİNİN TAHLİL…

Millî Bir Figür Olarak Şairin Sesi: Bırak Beni Haykırayım Ben en hakîr bir insanı kardeş sayan bir rûhum;Bende esîr yaratmayan bir Tanrıya îman var;Paçavralar altındaki yoksul beni yaralar; Mazlumların intikamı olmak için...

GÜNER AKMOLLA

(Romanya, 1941-) Bükreş Üniversitesi’nden mezun oldu.Şair. 1941, Romanya doğumlu. 1965’te Bükreş Üniversitesi’nden mezun oldu. Çeşitli dergilerde şiirleri yayınlandı. Emel, Karadeniz, Çaş, Kalgay, Agora, Kırım Sedası Litera dergi ve gazetelerinde şiirleri yayınlandı. Şiirleri Vatan...

TEVFİK FİKRET VE TÂRİH-İ KADÎM

Târih-i Kadîm Beşerin köhne sergüzeştinden  Bize efsâneler terennüm eden;Bizi, âbâ-i bî-vücûdumuzun  Cevf-i mâzîde bir siyah ve uzun  Gece teşkil eden hayâtından  Ninniler ihtira edip uyutan;

ZAMANI TANRI YAŞAR

Metin SAVAŞ

Kadim zamanlardan günümüze kadar gelip kesintisizce geleceğe dek sürüp gitmekte olan Dünya Türklüğünün bugünümüze en yakın nüvesi Göktürk Kağanlığı dönemidir. Binlerce...

UYGARLIĞIMIZIN UÇ BEYİ BİR GÜZEL İ

Abdulkadir İLGEN

Ey sonsuzluğun sahibi, Sana Ulaşmak istiyorum Güneşimi kapatmayın Beton çok soğuk, üşüyorum (M.Y.) Bir eylül soğuğunda almışlardı O’nu, tıpkı diğer serviler gibi. Çile...

TEORİ ZEMİNİNDE METİN ŞERHİ MESELE

Edebiyat Dunyamız

"Metin şerhi nedir ve nasıl yapılmalıdır? sorularının cevabı ilk bakışta çok kolay görünmektedir. Ancak metin şerhini tanımlamaya yönelik ilk adımlarda güçlükler baş...

GÖNÜLLER FETHETMEK

Ahmet URFALI

Ruhun derinlerinde yeşeren bin bir baharın adıdır gönül. İnsan, Allah’a gönül yoluyla ulaşır. Zira gönül ,Allah inancının bulunduğu yerdir.Bu yüzden gönül...

BURSA’NIN ROMANTİK SULTANI CEM SULTAN

Hasan ERDEM

Yenişehir ovasında birbirinin boğazına sarılan iki kardeş ordunun savaşından Sultan Bayezid’in ordusu galip çıkmıştı. İhanete uğradığı için yenilen Cem...

TÜRK DÜNYASININ ORTAK KİMLİĞİNİ

Metin SAVAŞ

Türkçe konuşanların yaşadıkları muhtelif coğrafyaların bütününe Türk Dünyası diyoruz. Türk Dünyası coğrafyasının sınırları kabataslak çizilebiliyor ama ortada henüz...

KAYIPLARIMIZ

Özcan TÜRKMEN

‘Nelerimiz kayboldu? Nelerimizi kaybettik? Yitiklerimizden neyi/neleri hep arayıp duruyoruz? Kayıp verdiklerimiz mi çok, kayıplara karışanlarımız mı çok? Ağır...

ANKARALI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEM

Mustafa Kemâl’in sabah ilk işi kendi maaşından yahut gerekirse borç alarak Arabacı İsmail Efendiye bir at alıp hediye etmekti[1]. Sabah ona zor olmuştu. Saman...

TÜRK ŞİİRİNDE ÖLÇÜ

Hecelerin sayılarının yada uzunluk ve kısalıklarının düzenli bir biçimde sıralanması temeline dayanan ve nazımda ahenk aracı olarak kullanılan öğeye...

SUZAN ÇATALOLUK - AHENK

Parmağını uzattı, tam değecekti ki hemen vaz geçti. Derin bir hayranlıkla seyre daldı. “Bu nasıl bir güzellik böyle,” diye düşündü elinde olmadan. “Bu nasıl bir ahenk?...

ZAMAN YÖNETİMİ

Zamanın ne olduğunu tam kavrayamadığımız için onu yönetemiyoruz. İnsanoğluna eşit olarak sunulan tek kaynak olan zamanın etkin ve daha verimli...

ÖMER SEYFETTİN - İLK CİNAYET

Ben hep acı içinde yaşayan bir adamım! Bu sıkıntı âdeta kendimi bildiğim anda başladı. Belki daha dört yaşında yoktum. Ondan sonra yaptığım değil, hattâ...

digertumyazilar