Çarşamba 19 Şubat 2020
Edebi medeniyet 
Ebedi Medeniyet
(Okuma süresi: 8 - 16 dakika)
Daha önce okudunuz 0%

karagozTürk edebiyatının Batılılaşma etkisinden önce ortaya çıkan yazılı mizah ürünlerinin hemen hepsi İslam kültür dünyası içinde oluşmuş ürünlerdir. Çoğunlukla eğitici, öğretici ve felsefî eserlerde yer alan mizah hakkmdaki genel görüşler, geçmişte İslâmî zeminden büyük ölçüde etkilenmişlerdir. Aslında Kuran’da mizahı doğrudan konu alan hiçbir âyet bulunmamaktadır. Ancak bazı âyetlerde gülmekten söz edilir. Söz gelişi Necm Suresi’nin 42 ve 43. âyetlerinde: “Ve şüphesiz en son varış Rabbi-nedir. Doğrusu güldüren de ağlatan da O’dur.”, Tevbe Suresi’nin 82. âyetinde: “Artık kazanmakta olduklarının cezası olarak az gülsünler, çok ağlasınlar.” ifadeleriyle karşılaşılır. Yalnız ilk örnekte Allah’ın güldürdükleriyle cennetlikler, ağlattıklarıyla cehennemlikler kastedilmektedir. İkincisinde sözü edilen az gülüp çok ağlayacak olanlar Tebük seferine katılmadıkları için cezalandırılanlardır1 2. Her iki durumda da gülme karşımıza bir mükâfat olarak çıkmaktadır.

Hucurat Suresi’nin 11. âyetinde alay söz konusu edilerek “Ey müminler! Bir topluluk diğer bir topluluğu alaya almasın. Belki de onlar kendilerinden daha iyidirler. Kadınlar da kadınları alaya almasınlar. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Kendi kendinizi ayıplamayın, birbirinizi kötü lâkaplarla çağırmayın.” denir. Bu âyetin tefsirlerinde burada söz konusu edilen şeyin mizah olmadığı görülür. Yasaklanan şey insanların birbirini kırması, incitmesi, haysiyetiyle oynamasıdır3.

Mizahı meşru zemine oturtmak isteyenler ayrıca biraz zorlama ile Yusuf Suresi’nin 12. âyetine de başvururlar ve Yusufun ağabeyleri tarafından babaları Yakub’a “Onu yarın bizimle gönder. Yesin, içsin, oynasın.” diye seslenişini eğlenmek olarak alır ve bunun mizahı da içerdiğini düşünürler4.

Aslında mizah üzerine görüşler sünnetten, yani Hz. Muhammed’in söz ve davranışlarından, ayrıca Hz. Muhammed’ in çevresindekilerin söz ve davranışlarından yola çıkarak temellendirilir. Bu konuda hadis kitaplarında ve çeşitli kaynaklarda bilgiler vardır. Aynı sünnet ve sahabiler kaynağından yola çıkıldığı halde yüzyıllar boyunca çok farklı yaklaşımlar geliştirilmiştir. Bu farklılıklar Kütübü S itte’de dahi dikkati çeker5.

Bu yaklaşımlardan birisi mizahı tamamen reddeder ve şu hadislere sık sık baş vurur: “Bir de sakın çok gülme. Zîrâ fazla gülmek kalbi öldürür.”6, “Bir kimsenin gülmesi çok olursa, Hakk’m küçümsemesine sebep olur, bir kimsenin oyunu alayı çok olursa celâdeti gider, şakası çok olanın da vekârı gider.”7 Bir başka yaklaşımda ise Hz. Muhammed’in sadece gülümsediğini, hiç gülmediğini ifade eden bir takım hadisler de zikredilir8. Hattâ Lâtîfî (ö. 1582) manzum bir yüz hadis tercümesi olan Subhatü’1-uşşâk adlı eserinde gülmeyle ilgili olumsuz bazı hadisleri dörtlükler halinde Türkçe’ye çevirmiştir9.

Bu tür hadislerden yararlanarak mizahın her türlüsünü ve gülmeyi reddeden bir anlayış İslam’ın en eski çağlarından günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Bu anlayışın örneklerini çeşitli kaynaklarda buluruz.

Rosental, İslam’ın ilk dönemlerindeki mizahı konu alan tanınmış eserinde bunu şöyle dile getirir: “Gülmenin yakışıksız ve hatta günah olduğunu düşünen ilahiyatçılar ve özellikle mutasavvıflar vardı. Bir çocuğun ciddiliğe olan doğal eğiliminin ve oyun ve gülmeye karşı erken isteksizliğinin onun gelecekteki dindarlığının işareti olduğu düşünülürdü. Bununla birlikte bu tür iyi huylu adamların aşırı sertlikleri, bereket versin, geniş kabul görmeyen bir ideal olarak kalmıştır.”10

Rosental’in sözünü ettiği gülmeyi yakışıksız ve hatta günah bulan bu tavrın tipik bir yansımasını, söz gelişi Fatih Sultan Mehmet devrinin genç yaşta ölen tanınmış bilginlerinden Hayalî’de gözleyebiliriz. Tasviri bir zahidi çok andıran Hayalî -Nakşî tarafından yapılmış minyatürleri var-11, Şakaik’in Hayalî’ye iki yıl öğrencilik yapan Mevlânâ Gıyaseddin’den naklettiğine göre, bu süre zarfında bir kere bile kimse ile latife etmemiş, boş yere gülümsememiş. Daima susar, ibâdet eder veya çalışırmış. İlmî tartışma dışında konuşmazmış. Bir gün camide Hocazâde ile bir araya gelip mübâhase-i ilmiyye eylemişler. Hayalî galebe etmiş. Evine geldiğinde dostlarından birisi bu başarıya değinince Hayalî sevincini ifâde eden bir iki kelime sarfedip gülümsemiş. Mevlânâ Gıyaseddin, Hayalî’nin bundan başka gülüşünü görmemiş12.

Hz. Muhammed’in sünnetinde mizah konusunda küçük bir risalecik yazan Dr. Akif Köten risalesini bu geleneğin günümüzde de varlığını sürdüren asık suratlı temsilcilerine karşı kaleme almıştır13. Bu yaklaşımın ortaçağ karanlığındaki Hıristiyan dünyası ile benzerliği dikkati çekiyor. Özellikle Umberto Eco’nun ünlü eseri Gülün Adı’ndaki Aristoteles’in Komedyasını yok eden yaşlı Rahip Jorge’nin eserin kahramanı William’a söyledikleri bu benzerliği açıkça ortaya koyar. Çünkü Rahip Jorge’ye göre gülmek ciddiyeti, vekârı, daha da kötüsü korkuyu ortadan kaldıracak, Aristoteles gibi bir bilginin eseri vasıtasıyla gülme meşrulaşırsa, dünyanın düzeni bozulacaktır14.

17. yüzyılın ünlü şairlerinden Nev’îzâde Atâyî ki kendisi müderrislik yapmış ve uzun yıllar kadılık görevinde bulunmuştur, bizdeki, insanları cehennemle korkutan kişilerle tatlı tatlı dalga geçer. Onları sarığın kenarına sokulmuş misvakla her gördüğüne saldıran gergedana benzetir ve onlara sorar: “Cehennem senin fırının mı ki herkesi durmadan sokup çıkarıyorsun?”15

Esasında tarih boyunca İslam kültür dünyası büyük bir çoğunlukla meseleyi hiç de böyle anlamamıştır. Kaynaklara bakıldığında eğlence ve mizaha karşı büyük bir eğilim olduğu görülür. Kaynaklarda Hz. Muhammed ve ashabının yeri geldikçe nükte, şaka, latife yaptıkları, gülme ve güldürmenin onların hayatında büyük yer tuttuğu sık sık zikredilir.

Hz. Muhammed’in ihtiyar bir kadına, evli bir kadına, kendisinden bir binek isteyen adama, Hz. Ayşe’ye, torunlarına, sahabelere yaptığı şakalar hadis kitapları başta olmak üzere pek çok yerde anlatılır. Ayrıca Hz. Ali’nin güleç ve şakacı kişiliği, şakayı sevmeyen Hz. Ömer’in bile torunlarını sırtında taşıyan Hz. Muhammed’e takılması hep kaynaklarda kaydedilir. Hatta sahabelerden Nuayman’m bu çerçevede özel bir yeri vardır. Onun bazıları sınırları zorlayan şakaları sayıca bir hayli çoktur16.

Ancak kaynaklar, özellikle hadis ve ahlak kitapları Hz. Muhammed’in şakalara bazı sınırlar getirdiğini ileri sürerler. Söz gelişi: “Ben şaka yaparım, ama sadece doğru söylerim.”17 sözü çok zikredilir. Onun, şaşırtıcı ifadeler hariç, şakaya yalan sokulmamasım tavsiyesi, bir Müslümanm bir başka Müslümanı alaya almasını yasaklaması, şaka diye korkutmaya, birinin herhangi bir şeyini alıp saklamaya izin vermemesi tanınmış rivayetler arasındadır. Bütün bunlarda insanların haysiyetlerinin ayaklar altına alınmasına, onların korkutulmasma ve aldatılmasına karşı çıkılmaktadır. Aşağılayarak alay etmenin zaten Kuran’da da yasak olduğunu biliyoruz.

Yine de yukarıda sözü edilen Nuayman’m Hz. Muhammed’in güldüğü veya katıldığı ifade edilen bazı şakalarında bu sınırlardan bir kısmının aşıldığı görülür18.

Mizahı dışlayan bir tavrın varlığı, tıpkı şiirde olduğu gibi, mizah konusunda da bir takım tereddütler doğurmuş olmalı ki erken çağlardan itibaren Rosentarin dediği gibi ciddiyet ile şakacılığın ve mizahın iyi ve kötü yönlerinin çelişkisi Müslüman eğlence edebiyatının bir konusu olmuştur. Dr. Akif Köten’in kitapçığı bile bu durumun günümüze kadar sürüşünü kanıtlıyor. Yine Rosental’in verdiği bilgilerden mizah konusundaki temel tavırların daha ilk dönemlerde ortaya çıktığı görülüyor. Bunları şöylece özetleyebiliriz19:

Müslüman yazarlar mizahı tanımlama denemesine girişmezler; ancak mizahın kaynağı ve nedeni hekimler ve filozoflar tarafından tartışılmıştır. İslam kültür dünyasında yazarların mizaha yönelik ilgisinin ağırlık noktasını işin ahlâkî ve meşru yönleri oluşturur. İnsanların şakalarla uğraşmasının câiz olup olmadığı, espri ve şakanın iyi ve kötü yanları üzerinde durulur. Mizahtan yana görüşlerde Hz. Muhammed’in hadisleri, onun ve sahabelerin hayatından yukarıda değinilen olaylar zikredilir ve yer yer eski peygamberlere de değinilir ve eski Müslümanların çoğunun fırsat düştükçe yapılan bir espriye karşı çıkmadıkları hatırlatılır. Yine de zaman zaman böylesi hafif eğlenceye zaman harcamanın haklılığı konusundaki şüphelerin dile getirildiğini görmek mümkündür. Herşeye rağmen bütün bu tereddütlerin İslam kültür dünyasında çok zengin bir mizah edebiyatının oluşmasını engellemediği ortadadır.

Bugün geriye dönerek baktığımızda ahlakçıların çizdiği bir genel çerçevenin ideal bir model olarak yaygınlık kazandığı açıkça görülmektedir. Söz gelişi ünlü İbn Miskeveyh şakayı ölçülü olmak kaydıyla kabul eder, alayı kesinlikle reddeder. Ona göre alay terbiyesiz, maskara, gayrı ciddî insanın harcıdır. Alay edenle alay edilir. Bu, katlanmayı, yani küçümsenmek ve aşağılanmaya razı olmayı getirir. Şakada tehlikeler de vardır. Duracak yeri bilmek zordur. Bundan dolayı öfke, kin doğabilir, kavga çıkabilir20.

Gazâlî bir adım daha ileri giderek alayı haram ve günah olarak niteler. Ona göre alay etmek fena bir huydur, büyük âfettir. Çünkü başkasına hakareti ve küçümsemeyi içerir. Bu insana eziyettir. Eziyet ise haramdır. Ayrıca alay zaten gıybete yakındır. Alaycılar cennete giremez. Cennet kapısı açılır, cennet gösterilir, sonra yüzlerine kapanır. Bu durumun tek istisnası alay edilenlerin bundan hoşlanması halidir. O zaman haram olmaz. Buna karşılık eksiğe, kusura alayla gülmek haramdır. Gazâ-lî’ye göre aşırıya kaçmamak şartıyla neşelenmek, rahatlamak mübahtır. Hz. Muhammed’in ve ashabının şakaları günah değildir. Fakat çok gülmeye alışmak iyi değildir. Kalbi öldürür21.

İdeal model olarak bu çerçevenin hemen hemen bütün Osmanlı terbiyevî eserlerinde kabul gördüğünü biliyoruz. Söz gelişi 15. yüzyılda Mercimek Ahmed çevirisindeki Kabusnâme’de konu şu şekilde ele alınır: Sarhoşlarla, oyun oynayanlarla şaka yapmamalı, küfürlü şakalardan kaçınılmalıdır; çünkü sonunda kavga çıkması tehlikesi vardır. Avamla yapılan şakalarda veya açık saçık şakalarda saygı ortadan kalkar. Latife iyi, temiz ve hünerli olmalıdır. İş bir savaşa dönüştürülmemelidir22.

16. yüzyılda ünlü ahlakçı Kmalızâde Ali Efendi mizahın sınırlarını şöyle çizer: Amaç neşelenmedir. İtidal derecesi makbuldür. İtidali aşan şakalar aklen ve şer’en kötüdür. Alaya almanın hatırı kırılır, şerefi lekelenir ve alay mümine eziyet halini alır. Mümine eziyet dinen haramdır. Bir kimseyi maskaralığa alıp hatırını kırmak, hele hele bunu büyükleri ve zenginleri eğlendirmek için yapmak, yahut toplantılarda insanlar gülsün diye yapmak, yahut kibirden dolayı istihza eylemek gibi şeyler akıllı ve edepli insanın işi değildir. Bunları yapan cezasını görür. Cennet kapıları önlerine açılır ve onlar giremeden kapanır23.

Kmalızâde Ali Efendi işin toplumsal yönüne de değinir. Onur kırıcı, küçültücü alaydan, kötü şakadan kin, haset ve düşmanlık doğar. Bu, kavga ve ölüme yol açabilir. Peygamberin ve ashabın mizahı ise ülfet ile kaynaşma, sevgi ile kucaklaşma gayesini gütmüştür. Hz. Ali de çok şaka yapardı; ama yine de şakaya câiz dememelidir24

Bir sonraki yüzyılda Nâbî de oğluna nasihat ederken yerinde, sözü az, mânâsı çok, zarif, güzel, neşelendiren, mesel gibi dilden dile dolaşabilecek, kimseye gönül yarası açmayan, gıybet ve zemmi içermeyen, hezlden uzak, nefrete, kavgaya yol açıp vahşete götürmeyen bir mizahı tavsiye eder25.

XIX. yüzyılda Ahmed Rifat da benzer görüşleri aynen dile getirir26. Fakat OsmanlI edebiyatında mizah konusundaki en etraflı yaklaşımlardan birisini 16. yüzyılda babasının topladığı latifeleri bir kitap haline getiren Lâmiîzâde Abdullah Çelebi, kitabın önsözünde kaleme almıştır. Lâmiîzâde’nin önsözü hemen hemen İslam dünyasındaki mizahla ilgili bütün tartışma, tereddüt ve düşüncelerin, aynı zamanda mizahı meşrulaştırma ve sınırlarını çizme çabalarının bir özeti gibidir. Lâmiîzâde bu önsözde Kuran’dan, sünnetden, eski peygamberlerden, tanınmış din büyüklerinden söz edip hikâyeler anlatarak gelenekte olduğu gibi mizahın iyi ve kötü yönlerini dile getirir. Bir yandan da mizahın eğitici öğretici, bireysel ve toplumsal yönlerine değinir. O da ideal modeldeki olumlu mizahtan yanadır27.

Bu modelde mizahın belirginleşen en önemli iki özelliği olarak insan onurunu kırıcı, insanı aşağılayıcı mizahtan kaçınma ve zekaya, düşünceye dayanan ince, zarif mizahı tercih etme karşımıza çıkmaktadır. Aslında bu özellikler Aristoteles’in mizah anlayışı ile büyük bir uyum içerisindedir. Aristoteles’e göre Homeros, ahlaksal iyiyi konu alarak işlemede, gerçek bir ozan olduğu gibi, öte yandan küçük düşürücü alayı değil de gülünç olanı dramlaştırmakla, komedyanın temel biçimlerini ilk olarak göstermiştir28. Ona göre “Afrikalı ozanlardan ilk kezKrates, kişiyle alay etme (Jambik) biçimini bırakmaya, genel konuları, yani eylemleri dramlaştırmaya başlamıştır.”29

Kişi onurunu kırıcı mizahın reddindeki bu benzerliğin hicivle ilişkisini düşünmemek mümkün değil, çünkü biliyoruz ki antik dönemde şair yüce güçlerin temsilcisi olarak görülüyordu ve hicvin onuru yok edici bir etkisi vardı30. Benzer bir şekilde câhiliye devri kabile şairinin önde gelen görevleri arasında düşmanlara karşı hiciv söylemek geliyordu. Hicvin etkisi öldürücü sayılırdı31. Hicvin içerdiği alay ve küçümsemenin bu keskin yanı İslâmiyet’in kabulünden sonra mizaha yaklaşımda önemli bir rol oynamış olmalıdır.

İslam kültürü etkisinde Osmanlı sahasında oluşan Türk edebiyatında temel ilke olarak insan onurunu aşağılayıcı mizah şeklinin teoride reddedilmesine, mizahın zarif, hoş, ölçülü ve yerinde olanının makbul sayılmasına rağmen, mizah ürünlerine bakıldığında pratiğin teoriyle çok zaman uyuşmadığını görmek mümkündür. Sadece küfür ve ağır hakaret yüklü hezliyât değil, Ziya Paşa’nm hicvi konusunda dikkate değer bir araştırma yapan Mustafa Apaydın’m32 deyişiyle “insanlara yönelik bir saldırı aracı; hedef aldığı nesneyi yererek (zemm) veya küfür yoluyla (şetm) yıkmayı amaçlayan ve şiir şeklinde ifadesini bulan bir sanat” olarak tanımlanan hiciv de yukarıda çizilen sınırların tamamen dışına çıkar.

Aslında Osmanlı dönemi Türk mizahında hezl ve hiciv yanında ta’riz, şathiyyat, latife, mutayebe, şaka, nükte, suhriyye, fıkra, hikâye gibi adlar altında, toplumsal eleştiri, gülünçleştirerek cezalandırma, eğitim, eğlendirme ve haz verme amacı güden çeşitli karakterlerde çeşitli yazı türleri ve nazım şekillerinden yararlanan zengin ürünler ve etrafında güldürücü hikâyeler oluşan pek çok tip ve kişi vardır. Bütün bu mizah ürünlerinin örneklerine gidildiğinde yukarıda çizilen ideal modelin ahlâkî ve meşru çerçevesinin dışına sık sık kolaylıkla çıkılabildiği görülmektedir.

Osmanlı döneminin mizahtan söz eden, mizah hakkında fikir yürüten, mizahın nasıl olması gerektiği konusunda teorik görüşler ileri süren bütün yazılı eserlerinde ortaya çıkan ideal modelin, günümüz moda sözleri ile ifade edilirse, bir bakıma

Osmanlı resmî ideolojisindeki mizah anlayışının büyük ölçüde dışına taşarak var olan Türk mizahı gelişmesini bu dinî, ahlâkî, terbiyevî belirlemelere fazla aldırmadan sürdürmüştür. Yukarıda genel adlar altında ve kategoriler içerisinde kısaca değinilen mizah ürünlerinin her birisinin temsilcileri olarak sayılabilecek önemli isimler etrafında oluşmuş bulunan mizah anlayışı, biribirinden farklı çeşitli karakteristik özellikler sergiler. Nasreddin Hoca, Bektaşi, Bekri Mustafa, İncili Çavuş, Karakuş gibi tanınmış tipler yanında, adı daha az bilinen pek çok mizah temsilcisi, ayrıca Karagöz, Orta Oyunu, meddah, şenliklerdeki eğlenceli oyunlar ve tuluat gibi sahnelemeye dayanan mizah eserleri de vardır. Bunların yanında yazılı edebiyatın bu sayılanlar dışında, “ideal model”in dışına taşan sayısız mizahî ürününü de unutmamalıdır.

Ancak özellikle vurgulamak gerekir ki bunların hiçbirisinde, Osmanlı dönemi Türk entellektüeli tarafından mizahın teorik planda çerçevesi çizilen ideal modeli konusunda herhangi bir tartışmaya girişilmez, görüş belirtilmez. Yapılan iş, mizahı pratik olarak bu ideal modelin dışına çıkılmasına aldırmadan üretmektir.

Kısaca vurgulanacak olursa, mizahın nasıl olması gerektiği konusunda teorik planda görüş ileri sürenler yaygın olarak bu bildiride tanıttığımız ideal modeli çizerler veya sayısı daha az olan bazı kişiler bu konuşmanın başında değinilen katı görüşleri savunurlar.

Bu tartışmalara hiç katılmadan, mizahı, çizilen çerçevelerin dışına çıkarak üretenlerin gerçekleştirdiği mizah anlayışının ne olduğu ve nasıl bir tarihî gelişim gösterdiği konusunda kesin sonuçlara varmak bugün için mümkün değildir. Sadece Nasreddin Hoca’da karşımıza çıkan mizah anlayışının ne olduğu konusu bile bugün bilim adamları arasında ciddî bir anlaşmazlık konusudur33. Buna karşılık Osmanlı entellektüelinin teorik olarak sunduğu ideal model, yukarıda açıkça ortaya konulduğu gibi okumuşlar arasında genel kabul görmüş bir model olarak yazıya geçirilmiştir. Pratikte ideal modelin dışına taşarak üretilen güldürücü ürünlerde gözlenen mizah anlayışının tarihî gelişim çizgisi içerisinde araştırılması elbette çok önemlidir. Ancak herşeyden önce bu ürünlerin tam olarak sağlıklı bir şekilde tesbitinin ve toplanmasının gerçekleşmesi, bu çok çeşitli, çok sayıda ve değerli mizah ürünlerinin her biri hakkında kapsamlı, doyurucu incelemelerin gerçekleştirilmesi ve tartışmaların yapılması gerekmektedir.

Osmanlı Dönemi Türk Mizah Anlayışı, XIII. Türk Tarih Kongresi, 4-8 Ekim 1999, Ankara.

137

1

Bu makale daha önce 4-8 Ekim 1999 tarihinde Ankara ’da XIII. Milletlerarası Türk Tarih Kongresi’nde bildiri olarak sunulmuştur.

2

   Bkz. Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır: Hak Dini Kur’ân Dili -Türkçe Tefsir-, Eser Neşriyat, (İstanbul?) 1979, C. 7, s. 4607 v.d.; a.g.e., C. 4, s. 2597.

3

   Elmalılı: a.g.e.,C. 6. s. 4466 v.d.

4

   Lamiî-zâde Abdullah Çelebi: Latifeler, (Hazırlayan: Yaşar Çalışkan), Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul 1978, s. 12.

5

Müslim, Tirmizı, Abu Davud, İbni Mâce ve diğer birçok kaynaktan yararlanarak verilen gülme ile ilgili çeşitli tipte birçok olay zikredilir.

6

   Rumûze’l-Ehâdis, C.l, s. 13, hadis no: 7.

7

   Rumûze’l-Ehâdis, C.2, s.441, hadis no: 3.

8

   Bkz. Kandehlevî: a.g.e., s. 187-188.

9

   Bu çeviriler için bkz. Ahmet Sevgi: Subhatü’l-Uşşâk, Konya 1993, s.72-73.

10

   Franz Rosenthal: Erken İslam’da Mizah, (Çev. Prof.Dr. Ahmet Arslan), İris Yayınlan, 1.Baskı, İstanbul 1997, s. 7.

11

   Süheyl Ünver: Ressam Nakşî -Hayatı ve Eserleri-, İstanbul 1949, s.76-77.

12

   Mecdı Mehmed Efendi. Hadâiku’ş-şakâyik, (Neşre hazırlayan: Abdülkâdir Özcan), Çağrı Yayınlan, İstanbul 1989, C.l, s. 160.

13

   Bkz. Akif Köten: Hz. Peygamber’in Sünnetinde Şaka ve Bazı Şakacı Sahabîler, Vefa Yayıncılık, İstanbul 1991, s.8-9; gülmeye karşı tipik bir örnek için krş.: Ali Güler: “Gülmek ve Küfür”, Türkiye Gazetesi, 10.8.1995.

14

   Umberto Eco: Gülün Adı, (Çeviren: Şadan Karadeniz), Can Yayınlan, İstanbul 1986, s. 647-648, 652-654, 655-658, 659-660.

15

   Bkz. Tunca Kortantamer: Nev’î-zâde Atâyî ve Hamsesi, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayım, İzmir 1997, s. 56-57.

16

   Köten: Hz. Peygamberin Sünnetinde Şaka, s. 29 v.d.

17

   Köten: a.g.e., s. 18.

18

   Bkz. Köten: a.g.e., s. 29 v.d., krş. Kandehlevî: a.g.e., C.3, s. 126-127.

19

   Bkz. Rosenthal: Erken İslam’da Mizah, s. 3-10.

20

   Bkz. İbn Miskeveyh: Ahlâkı Olgunlaştırma, (Çevirenler: Abdülkâdir Şener, İsmet Kayaoğlu, Cihad Tunç), Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınlan, 1.Baskı, Ankara 1983, s. 176-177.

21

   İmam-ı Gazâlî: İslâm Ahlâkı, (Tercüme: Akif Karcıoğlu), Sinan Yayınevi, İstanbul 1969, s. 94-103.

22

   Keykâvus: Kabusnâme -Mercimek Ahmed Çevirisi-, (Neşreden: Orhan Şaik Gökyay), Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1974, s. 100-103.

23

   Kmalızâde Ali Efendi: Ahlâk-ı Alâı, (Bakıya Hazırlayan: Hüseyin Algül), Tercüman 1001 Temel Eser, (tarihsiz), s. 190-191,195.

24

   Kmalızâde: s. 191.

25

   Mahmud Kaplan: Hayriyye-i Nâbî (İnceleme-Metin), Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Yayım, Ankara 1995, s. 219-221.

26

   Ahmed Rifat: Tasvîr-i Ahlâk -Ahlâk Sözlüğü-, (Baskıya hazırlayan: Hüseyin Algül), Tercüman 1001 Temel Eser, (tarihsiz), s. 36,153,205,222.

27

   Lamiî-zâde: Latifeler, s.l 1-23.

28

   Aristoteles: Poetika, (Çeviren: İsmail Tunalı), Remzi Kitabevi, İstanbul 1987, s. 18-20.

29

   Aristoteles: a.g.e., s. 21; krş. Aristoteles: “Alaylı Şaka Bir Tür Hakarettir”, Cogito, Bahar 2001, S. 26, s. 112-113.

30

   Bkz.Sulhi Dölek: “Dünyada ve Türkiye’de Gülmeeenin Tartışılabilir Etkinliği-2”, Varlık (Mart 1983), s.8.

31

   İsmail Durmuş: “Hiciv”, TDVİA, C. 17(1998), s.447-449; krş. Mustafa Apaydın: Türk Hiciv Edebiyatında Ziya Paşa, Basılmamış doktora tezi, Adana 1993, s. 51 v.d.

32

   İsmail Durmuş: a.g.e., s. 18.

33

Bu konuda aynntılı bilgi için bkz. Pertev Nailî Boratav: Nasreddin Hoca, Edebiyatçılar Derneği Yayınlan, Ankara 1996, s.38-39; Yusuf Çotuksöken: “Nasreddin Hoca’nın “Yakışıksız” ve “Açık Saçık” Fıkraları Üzerine”, Nasrettin Hoca Fıkraları “İnceleme-Derleme”, Özgül Yayınla-n, İstanbul 1996, s. 35-41.

Bu yazarın diğer makaleleri

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

NİDELİM  ÂH PİSİ, NEYLEYELİM VÂH PİSİ!
Öyle bir kedi düşünün ki miyavlasa bütün cihan, onun sedasıyla dolar, heybetle bir kükrese kâinat inler. Zamanın aslanı dense yeridir ona. Aslan ve kaplanlara aman vermez asla. Öyle ki yılanın ağzına düşen kurbağayı kurtarabilir. Tilki gibi kurnazdır. Kurt ile düşman, kaplanla kavgalıdır. Öldürmek...
KISKANÇLIK
Hikmet Münir Ebcioğlu(1927-1989)’nın sözleri, Teoman Alpay(1932-2005)’ın bestesi hüzzam makamındaki “Kıskanırım” şarkısını bilirsiniz: “Saçın yüzüne değse tenini kıskanırım. Birine söz söylesen dilini kıskanırım … Deli ediyor beni gezinir her yerini Okşadıkça tenini elini kıskanırım” Bu...
CEMİL MERİÇ - AŞK
Münakaşada zafer mağlup olanındır. Yenilmek zenginleşmektir. Bilmediğinizi öğreneceksiniz ve ego denen köpek havlamayacak. Münakaşa hakikati birlikte aramaktır. Adeta bir ormandasınız ve mesela bir kaynak arıyorsunuz. Önce arkadaşınız bulup sesleniyor size: Evreka! Ne sevinilecek şey? Yalnız bir...
ilk sözlük
Meşrutiyet inkılâbından sonra, 1910 yılının soğuk bir kış günü… İstanbul’da dönemin soylu ailelerinden birine mensup yaşlıca bir kadın, sahaflar çarşısında, itimat ettiği bir dostundan kitaptan anladığını duyduğu Sahaf Burhan Bey’i aramaktadır. Kendine miras kalan el yazması bir kitabı, ihtiyacı...
ATABETÜL HAKAYIK
XII. yüzyıl Türk şairlerinden Edib Ahmed Yüknekî'nin Doğu Türkçesiyle yazdığı ahlâk ve nasihata dair eseri.İslâmî Türk edebiyatının Kutadgu Bilig'den sonra yazıya geçirilmiş en eski ikinci eseri olan Atebetül-hakâyık'ın nerede ve ne zaman kaleme alındığı ke­sin olarak bilinmemektedir. Ancak...
ÇAĞATAY EDEBİYATI
Timurlular devrinde İslâm medeniyetinin tesiri altında oluşmuş, Hârizm Türkçesi'nin devamı mahiyetinde gelişen Çağatay diliyle meydana gelen edebiyat. Cengiz Han'ın ikinci oğlu Çağatay'a nisbetle kullanılan Çağatay edebiyatı ta­birinin sınırı, bu saha ile uğraşanlar ta­rafından farklı...
prev
next

HAYATTA EN ÇOK BABAMI SEVDİM

Prof.Dr.Muharrem DAYANÇ

Bir insanın anavatanı çocukluğudur, der psikologlar. Ne kadar doğru. Nereye gidersek gidelim, hangi mesleği seçersek seçelim, hangi konuma gelirsek gelelim, kaç çocuğumuz olursa olsun ondan kopamıyoruz. O da bir şekilde...

MUÎN FEYZÎOĞLU

Abdullah SATOĞLU

Hazan mevsimi bu yıl da birçok arkadaşımızı, Türk sanat ve fikir âleminin seçkin şahsiyetlerinden bazılarını aramızdan aldı.Prof. Faruk Kadri Timurtaş’tı, Prof. Erol Güngör’dü, Necip Fazıl’dı ve daha on iki gün...

NESEFÎ’DEN DOSTOYEVSKİ’YE KÖTÜLÜĞÜ…

Metin SAVAŞ

Friedrich Schiller “Haydutlar” adlı piyesinin önsözünde kötülüğü yıkmayı hedef edinmiş bir sanatçının kendi eserinde oto-sansüre gitmesinin yanıltıcı olacağını ima ederek şöyle der: “Dinin, ahlâkın ve toplumsal yasaların düşmanlarından öç almayı...

SAYI - 11 LİSELERE Mİ, BAŞKA MEKTEPLERE M…

Feride Turan

1910 yılına ait bu soruyu gündeme getirmemizin nedeni üzerinden bir asırdan fazla süre geçse de aynı sorunun cevaplarına duyduğumuz ihtiyaçtır. Eskişehir’in ilk ve efsane müdürü Ethem Nejat Bey; Alasonya Lisesi...

KAFA KONFORU

Coşkun KAN

Dikkat ! Bu yazı ziyadesiyle öznellik içerir. Söze başlarken başlığın kaynağını zikretmeden edemeyeceğim. Ötüken Neşriyat’ın kurucularından, uçaklar ve havacılık ilminde mütehassıs Prof. Dr. Ahmet Nuri Yüksel’in ortanca kardeşi: Mehmet Rıfat...

ANKARALI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEMÂL -…

Prof.DR.Hilmi ÖZDEN

Matematik hocası Yüzbaşı Mustafa’nın nasihatleri ile Mustafa Kemâl’in annesine dargınlığı kalmamıştı. Artık Selanik’teki çocukluk günleri güzel geçmekteydi.  Ara verdiği kitap okumalarına devam ediyor, yaşına uygun hemen hemen her eseri ister...

ACI / ACIMAK

Özcan TÜRKMEN

Hayat bu! Her şey çok iyi gidiverirken birden bir olayın, bir sözün, bir duygunun/düşüncenin bizde bıraktığı üzücü tesire, kedere, eleme, ıstıraba düçar oluveririz.Başkasının/başkalarının durumundan üzüntü duyar, onun hâline kederleniriz. Birine/birlerine...

ÇOCUK EDEBİYATI VE EĞİTİMİ ÜZERİNE BA…

Edebiyat Dunyamız

Çocuk eğitimi, çocuğun bir “özne” olarak ele alınıp önemsendiği çağlardan beri üzerinde durulan en önemli meselelerden biridir. Bu konuda hemen herkes; bilgisi, birikimi, tecrübesi oranında bir şeyler söylemiş ve bu...

HALK HİKÂYELERİNDE BİR İMAJ OLARAK BAĞ …

Edebiyat Dunyamız

Her edebî ürün belirli bir zamanın ve sosyal şartların neticesi olarak tezahür eder. Bu gerçek- lik sözlü kültür verimleri için çok daha fazla bir anlam ifade eder. Zira sözlü kültürün...

MÜLAKATLAR

Osman Bey Babasına Göre Atak Bir Beylik Yap…

Ahmet URFALI

Araştırmacı Yazar Dt. Recep Aydoğdu ile bir sohbet gerçekleştirdik.        Recep Bey,  Osmanlı’nın kuruluş dönemini sadece  tarihsel olarak değil, aynı zamanda ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım yönlerinden  de araştırarak...

SAADETTİN YILDIZ”LA MÜLAKAT - 2

Prof.Dr. Saadettin YILDIZ

1-Ne zaman, nerede doğdunuz? Nasıl bir çocukluk geçirdiniz? Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Demirköprü (eski adı: Kızılton) köyünde doğdum. 1947 yazında ( Haziran veya Temmuz) doğmuşum. Doğum tarihim, askere zamanında gidip işime...

GAZETECİ-YAZAR EMİNE TAŞTEPE İLE BİR SOH…

Ahmet URFALI

Emine Hanım, sohbetimize editörlüğünü yaptığınız edebiyat ve sanat sayfası BEYAZ FIRTINA’dan başlayalım. Beyaz Fırtına’nın konusu, amacı, etkinlik alanı nedir? Bu düşünce hangi kaygıdan doğdu? Hangi etkinlikleri gerçekleştirdiniz? Amacınıza ne oranda...

“AKADEMİK BİLGİYİ EKONOMİK BİR DEĞER…

Ahmet URFALI

Doç. Dr. Figen Çalışkan ile bir sohbet gerçekleştirdik       Figen Hanım,  bize bu sohbet imkânını verdiğiniz için öncelikle teşekkür ederim. Bir bilim insanı olmanızın yanında, sosyal ve kültürel projelerle çok...

ŞAİR GÜLDEN YALÇIN İLE SOHBET

Ahmet URFALI

Gülden Hanım, şiire nasıl başladınız? Nasıl bir kültürel ortamda yetiştiniz? Çocukluk ve gençlik dönemim SHÇEK yurdunda geçti. Şiir benim için bir mecburiyetti. Şiir, sığınağımdı, huzur bulduğum evimdi.Ben yurdun sağır duvarlarıyla dertleştim...

LALE ŞAİRİ VE YAZAR ABDULLAH SATOĞLU İL…

Bekir OĞUZBAŞARAN

Aslında siz meçhul biri değilsiniz, fakat bu sohbet münasebetiyle, özgeçmişinizi, bir kere de kendi ifadenizle anlatmanızı rica edeceğim:15 Mayıs 1934’te Kayseri’de doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Kayseri’de yaptıktan sonra, İstanbul...

PROF. DR. TAMİLLA ABBASHANLI ALİYEVA BİR S…

Ahmet URFALI

Sizdeki edebiyat ve kültür merakı nasıl başladı? Nasıl bir kültür ortamında yetiştiniz? Türk Dili ve Edebiyatı alanını seçmenizin ana sebebi nedir? Güzel bir soru. Sayın Ahmet Hocam, her şeyi dobro-dobro anlatayım...

PROF.DR.CAN ÖZGÜR İLE SOHBET- KIPÇAKLAR

Ahmet URFALI

Kıpçaklar, diğer adıyla Kumanlar, Ötüken'den başladıkları göç yolculukları ile Karadeniz'in kuzeyine ulaşmış, Kıpçakların (Desti Kıpçak) Doğu Avrupa hakimiyetleri 1256 yılına kadar devam etmiştir. Kıpçaklar, tarihte Kuman-Kıpçak ortak adı ile anılan toplum, iki...

ŞAİR MEHMET ALİ KALKAN İLE BİR SOHBET : …

Ahmet URFALI

 MEHMET ALİ KALKAN ÖZGEÇMİŞ  1958 yılında Eskişehir’de doğdu. Gazi İlk Okulu,Tunalı Orta Okulu ve Motor Sanat Enstitüsünü bitirdi.Üniversiteyi Adana’da okudu. 1980 yılında Adana Mühendislik Bilimleri Fakültesinden İnşaat Mühendisi olarak mezun oldu...

Kırmızı Kitaplar

GÜNEŞLİ BİR NÎSAN GÜNÜ
Turgut GÜLER
Türk Felsefesi
Kırmızı Yazılar
GÜN BATIMI
ERMENİ TEHCİRİ SIRASINDA SAĞLIK SORUNLARINA KARŞI ALINAN TEDİRLER VE UYGULAMALAR
GURBET YOLU

BİYOGRAFİ

Cengiz DAĞCI

Edebiyat Dunyamız

Cengiz DAĞCI Kırım'ın Gurzuf kasabasında 9 Mart 1919’da dünyaya geldi. Çocukluğu kıtlık, yoksulluk, deprem gibi tabii âfetler yanında Rus emperyalizminin zulmü ve büyük baskılar altında geçti. Babası Emir Hüseyin Dağcı...

SEVİNÇ ÇOKUM

Edebiyat Dunyamız

 Sevinç Çokum, 25 Ağustos 1943’ te İstanbul’da doğdu. Beşiktaş Kız Lisesi’ni, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi, ayrıca Umumi Sosyoloji dalında öğrenim gördü. Orta öğrenimi sırasında...

NURETTİN TOPÇU

Abdullah SATOĞLU

Türk gençliğinin ve memleketin birçok meselelerine, milliyetçi bir görüşle koyduğu isabetli teşhisleri ve çeşitli konulardaki edebî ve İlmî yazılarını 1950’den bu yana, büyük bir zevk ve takdirle takibettiğimiz, Nurettin Topçu’yu...

Mehmet Çınarlı

Edebiyat Dunyamız

Mehmet Çınarlı(d. 1925 - ö. 19 Ağustos 1999), Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı Türk yazar, şair, denemeci, eleştirmen. Hisarcılar akımının kurucusu.1925 yılında Karaman’ın Ermenek İlçesinde doğdu. 1999 yılında Yalova depreminden iki...

PROF.DR.CAN ÖZGÜR

Edebiyat Dunyamız

1962 Eskişehir doğumlu. İlk, Orta ve Lise tahsilimi Eskişehir’de tamamladı. 1985 yılında İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden mezun oldu. Aynı yıl mezun olduğum Bölümün Eski Türk Dili Anabilim...

CENGİZ AYTMATOV

Edebiyat Dunyamız

(d. 12 Aralık 1928, SSCB - ö. 10 Haziran 2008, Almanya). Türk Dünyası'nın ünlü yazarlarından.[1]. Dünya edebiyatında tartışılmaz bir yere sahip kitaplarıyla Türk kültür zenginliğini bütün dünyaya tanıtan yazar, edebiyatçı12...

PEYAMİ SAFA-1

Edebiyat Dunyamız

Şair İsmail Safa'nın oğlu ve «Mahşer», «Bir Akşamdı», «Şimşek», «Fatih - Harbiye», «Dokuzuncu Hariciye Koğuşu». "Bir Tereddüdün Romanı», «Biz İnsanlar" romanlarının müellifi Peyami Safa'ya otuz dokuz senelik hayatından ve on...

YILDIRIM GÜRSES

Edebiyat Dunyamız

Yıldırım GÜRSES Saygı ve rahmetle anıyoruz. Yıldırım Gürses, 21 Ocak 1938 tarihinde Bursa’da doğmuştur. Babası Ziraat Bankası memurlarından Nasuhi Bey ve annesi Müeyyet Cevriye hanımdır. Ablasının adı...

HÜSEYİN NİHAL ATSIZ

Edebiyat Dunyamız

12 Ocak 1905 İstanbul’da dünyaya gelen Hüseyin Nihal Gümüşhane’nin Çiftçioğlu ailesine mensuptur. Babası, deniz makine önyüzbaşısı Hüseyin efendi oğlu deniz güverte binbaşısı Mehmed Nail bey, Annesi deniz yarbayı Osman Fevzi...

ÖYKÜ / ROMAN

ANKARALI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEMÂL -…

Matematik hocası Yüzbaşı Mustafa’nın nasihatleri ile Mustafa Kemâl’in annesine dargınlığı kalmamıştı. Artık Selanik’teki çocukluk günleri güzel geçmekteydi.  Ara verdiği kitap okumalarına devam ediyor, yaşına uygun hemen hemen her eseri ister...

HAVUÇLU PİLAV MESELESİ - TARIK BUĞRA

Yağmur yağıyordu, pis pis yağıyordu. Bu havada ancak yapabilecek bir şey bulanların, bulduklarını yapabilenlerin canı sıkılmazdı. Bense gazetenin bilmecesini de çözmüş bulunuyordum. Bu kara gün pazar, başka türlü geçerdi. Karımı düşünmek...

ÖMER SEYFETTİN’İN HİKÂYELERİNDE SAVA…

Eski Yunanca olan arketip sözcüğü Türkçe’de ilk imge, ilk örnek gibi anlamlara gelir. Arketipler, insanlığın ortak mirasıdır. Sanat eserlerinde arketiplerin yer alması, sanatçının ve eserin evrensele ulaşmasında katkı sağlar. Farklı...

ANKARA'LI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEMÂL …

Paşa[1], yorgunluk kahvesini içmişti. Şöyle yalnız başına Ankara’da dolaşmak istiyordu. Çankaya’daki küçük bağ evinden çıktı, toprak yolda yürümeye başladı. Zihninde Yunan ilerleyişine karşı alınacak tedbirleri düşünüyordu. Yanına tek atlı tahta...

ALFABE MÜELLİFİ AHMET HİLMİ GÜÇLÜ

Küçüklüğümden beri en büyük idealim olan "Gazetecilik" mesleğine atılmam "Alfabe Müellifi" Ahmet Hilmi Güçlü Hocanın tavassutu ile mümkün olmuştu. Hocanın o zaman "Hakimiyet" gazetesinde başyazı yazdığını biliyordum. 8 Kasım 1951 günü...

Ahmet Mithat Efendi ve Ölüm Allah’ın Emr…

Şimdiye kadar pek çok hikâyeler okudum. Elbette siz de okumuşsunuzdur.Ben hem birçok hikâyeler okudum hem birkaç tanesini yazdım. İhtimal ki siz de yazmışsınızdır.Sanki siz de hikâye okumuş yazmış, iseniz ben...

ANKARA'LI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEMÂL …

Küçük Mustafa Kemal, Topçu Kolağası Mehmet Tevfik ve Yüzbaşı Mustafa Beyler Ak Hocanın vaaz verdiği camiye vardıklarında cami dolmaya başlamıştı. Ak Hoca, Seyyid Hoca’nın talebesi idi. Seyyid Hoca’yı Balkanlarda bilmeyen...

ANKARALI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEMÂL -…

O zamanlar askeri okullar yaşlı imparatorluğun en çağdaş eğitim kurumları arasındaydı. Genç adam, aradığı bilgiye ve tecrübeye ancak böyle bir okulda ulaşabilirdi; çünkü bu okullar öğrencilerine sadece askeri konularda değil;...

ANKARALI ARABACI İSMAİL VE MUSTAFA KEMÂL -…

Yunan ilerleyişi ve iç isyanlar sebebiyle Ankara Hükümeti bunalmıştı. Millî Kurtuluş Savaşı dönemindeki isyanlar tarih itibariyle, Mustafa Kemâl’in Samsun’a çıkışından sonraki zamana rastlamakta ve ünlü Dürrizâde[1] fetvasının yayımlanması ile Kuva-yı Milliyeyi...

ŞAİR ve ŞİİR

MEHMET AKİF ERSOY’DA HÜZÜN

Tabut Eller Üstünde Dostu da düşmanı da onun çok yüksek bir karaktere sahip olduğuna inanıyor. Bir ahlâk nümunesi, bir fazilet âbidesi.... İnancını sonuna kadar yaşayan, ilkelerini ardına kadar savunan, doğru...

ÂŞIK GUFRÂNÎ’NİN CİHÂD-I EKBER DESTA…

Halk şairleri asırlar boyunca toplumlarının gözü, kulağı ve dili olmuşlar, ortaya koydukları ürünlerle kendi duygu ve düşüncelerinin yanı sıra içinde bulundukları toplumun zevklerini, beğenilerini, arzu ve isteklerini, tepkilerini, acılarını, sevinçlerini...

USÛLÎ’NİN DİLİNDE AHENGİ SAĞLAYAN UN…

Usûlî XVI. yüzyıl divan şairlerin en tanınmışlarından biridir. Her divan şairinin olduğu gibi Usûlî’nin de kendine has bir dili bulunmaktadır. Usûlî dilini ahenk unsurlarıyla yoğurarak etkili bir şekilde duygularını, hayallerini...

İSTİKLȂL MARŞI’NIN ANLAM DÜNYASI

İstiklâl Marşı, 10 kıta ve 41 mısradan oluşan bir şiir. Bu, özellikleri onun dış yapısını ifade ediyor. Bir edebi metinde esas olan ise iç yapı yani muhteva başka bir deyişle...

MERDİVEN - AHMET HAŞİM (TAHLİL)

Ağır, ağır çıkacaksın bu merdivenlerden, Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak, Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak…    Sular sarardı… Yüzün perde perde solmakta, Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta…    Eğilmiş arza, kanar, muttasıl kanar güller, Durur...

NESÎMİ'DEN GAZELLER

GAZEL 1 Gerçek hadîs imiş bu ki hûbun vefâsı yoh Kim sevdi hûbı kim didi hûbun cefâsı yoh   Aşkun belâsı yoh diyüben aşka düşme kim Kim âşık oldı kim didi aşkun belâsı yoh   Anun ki...

FUZÛLÎ VE BÂKÎ DİVÂNI’NDA BELÂ KAVRA…

Kur’ân ve hadislerde sıklıkla geçen ve Divan şiirinde de hayli fazla geçen kavramlardan biri olan belâ kavramı, divan şairleri tarafından farklı anlam ve mazmunlarla ifade edilmiştir. Belâ kavramı Türkçe sözlükte iki farklı anlam taşımaktadır.Bu çalışmada, 16...

GAZEL - ZİYA PAŞA

GAZEL Diyâr-ı küfrü gezdim beldeler kâşâneler gördüm Dolaştım mülk-i İslâm bütün virâneler gördüm Bulundum ben dahi dârü’ş-şifâ-yı Bâb-ı Âli’de Felâtun’u beğenmez anda çok dîvâneler gördüm Huzûr-ı kûşe-i meyhâneyi ben görmedim...

TEVFİK FİKRET VE TÂRİH-İ KADÎM

Târih-i Kadîm Beşerin köhne sergüzeştinden  Bize efsâneler terennüm eden;Bizi, âbâ-i bî-vücûdumuzun  Cevf-i mâzîde bir siyah ve uzun  Gece teşkil eden hayâtından  Ninniler ihtira edip uyutan;

HALİL NİHAT’IN, MEHMET AKİF’İN

Prof.Dr.Muharrem DAYANÇ

Giriş veya tipleştirme furyası Kökleri Lale Devri’ne kadar inen ve daha çok askerî nitelik taşıyan Türk modernleşmesi Tanzimat’tan sonra gazetelerin de etkisiyle...

MEVLEVÎ ROMANI HAKKINDA -YAN FAKAT TÜT

Ahmet URFALI

       A.Yılmaz Soyyer; Türk Sosyolojisinin  Başlangıcında Bedi Nuri, Sosyolojik Açıdan Alevi-Bektaşi Geleneği, Bir İdeolojinin İzdüşümü: Taliban, 19. Yüzyılda Bektaşilik ve...

İNSANI YETİŞTİRMEK

Prof.Dr. Saadettin YILDIZ

En büyük problemlerimizden biri, insan ilişkileri. Birbirimizi tanımıyoruz, tanımaya da pek istekli değiliz. Dışarıda büyük kalabalıklar var; fakat biz tam...

Ruh Adam Romanındaki Uygur Masalını

Metin SAVAŞ

Türk edebiyatının kült romanlarından Ruh Adam’ın başlangıç bölümünde bir Uygur masalı yer alır. Roman kurgusunun bütününün arkaik zeminini teşkil eden bu Uygur...

ÂŞIK EDEBİYATINDA “BADE İÇME” M

Hacı DAĞLI

Türk Dil Kurumu‟nun Türkçe Sözlüğünde, “Şarap, içki” (TDK. 2005: 174) olarak tanımlanan “bade” terimi, Ġbrahim erşahin‟in “Halk Kültürü ve Edebiyatı Sözlüğü” adlı...

Bir Şiirin Hikayesi

Edebiyat Dunyamız

Arif Nihat Asya Ağabey’e...Arif Nihat Asya Ağabey Adana’da öğretmenlik yaparken benim üniversite yıllarımda kaldığım derneğe gelip gidermiş. Adana’da okuduğum zaman ANDA...

TÜRK TÖRESİ

Ahmet URFALI

“Yerleşik insan, bir ailenin sınırlı menfaatleri dışında herhangi bir hak davası gütmeye ve daha geniş bir cemiyet yapısının gereklerini düşünmeye ihtiyaç duymazken,...

ZİYA GÖKALP ve ALAGEYİK ŞİİRİ

Bir düşünce adamı, ancak okundukça, konuşuldukça, üzerinde tartışmalar yapıldıkça yaşar. Hâlâ canlı olan ve Türk milletine yön veren tarafları varsa bulunur....

ZİYA PAŞA - DİYAR-I KÜFRÜ GEZDİM

Diyar-ı küfrü gezdim beldeler kâşâneler gördüm     Dolaştım mülk-i İslâmî bütün virâneler gördüm  Bulundum ben dahi darüş-şifâ-yı Bâb-ı Âli’de   Felatun’u beğenmez anda...

Şiir Nedir?

Şiirin bir sanat dalı olarak kabul edilişinden bu yana gerek şairler gerek eleştirmenler tarafından şiir tanımlanmaya çalışılmıştır. Zamana ve mekâna göre...

TÜRK ŞİİRİNDE NAZIM BİÇİMLERİ V

Nazım Birimi Şiirde iki temel unsur vardır.Bunlar “biçimsel(dış)” ve “içeriksel(iç)” olarak sınıflanabilir. Biçimsel unsurların başında nazım birimi gelir....

BAŞLICA 86 ADET TÜRK ESERİ VE ÖZETLE

ŞAİR EVLENMESİ(İbrahim Şinasi) Türk edebiyatının Batılı anlamda ilk tiyatro örneğidir.Bir perdelik bu komedide görücü usulüyle evlilik eleşti­rilmektedir. Genç Şair Müştak...

digertumyazilar