Edebi Medeniyet 
Ebedi Medeniyet
(Okuma süresi: 10 - 19 dakika)
Bunu okudun 0%

cocuk kitap 2105

cocuk kitap 2105
Okulöncesi eğitim, çocuğun doğumundan ilköğretime başlayıncaya kadar tüm yaşantılarını içeren bir eğitim süreci olmakla birlikte bu dönemdeki eğitimde en etkili kurum, ailedir. Ancak yakın çevre, okulöncesi eğitim kurumları, kitle iletişim araçları da okulöncesi eğitimde ailenin çabalarına destek olabilmektedirler (Oktay, 2007: 11). Kandır (2001: 2), “Okulöncesi eğitim kurumları; kişiliğin şekillendiği bu dönemi, çocukların fiziksel, sosyal, duygusal ve bilişsel gelişimleri açısından en sağlıklı şekilde geçirmesini, onları hayata hazırlamayı ve aileyi okulöncesi eğitim konusunda bilgilendirmeyi amaçlamaktadır.” şeklinde okulöncesi eğitimin önemini vurgulamaktadır.

Çocuğun tüm gelişim alanları okulöncesi eğitim kurumunda verilen eğ itim-öğ retim ile birlikte desteklenmekte, kritik olan sıfır-altı yaş döneminde sağlam temeller atılmakta ve çocukların gelişiminde ilerleme ile birlikte beklenen davranışlar ve kazanılması gereken alışkanlıkların kazanımı kaydedilmektedir. Konar (2006:463), “Çocuklukta, özellikle de okulöncesi dönemde, insanın ömür boyu sürdüreceği temel kişiliğinin ve alışkanlıklarının oluştuğu bilinmektedir.” diyerek okulöncesi dönemin insan yaşamındaki öneminden söz etmektedir. Okulöncesinde kazanılması önem taşıyan alışkanlıklardan biri de kitap okuma alışkanlığıdır. Kitap okuma alışkanlığının temeli, kitapla erken yaşta tanışmakla okulöncesi dönemde atılır. Okuma alışkanlığı, iyi çocuk kitaplarıyla, erken çocukluk döneminde (0-6 yaş) ailede kitapların paylaşılması, okunması ve kitaplara çocukların yönlendirilmesi ile kazanılabilmektedir. Çocukların erken yaşlarda kitapla tanışması, kitabı sevmesi ve olumlu tutum geliştirmesi bebeklik döneminden itibaren kazandırabilecek bir alışkanlıktır (Koçdağ, 2002: 16; Konar, 2006; Üstün, 2007: 15).

Okulöncesi dönemde kitap okuma alışkanlığının temelinin atılması, çocuk edebiyatı ürünlerinin, aileler, okulöncesi eğitim kurumlarındaki öğretmenler tarafından çocuğa sağlanmasıyla mümkün olmaktadır. Çocuk edebiyatı ürünlerinden resimli kitaplar, okulöncesi dönemde en sık kullanılan edebiyat ürünlerindendir. Hatta öyle ki sıfır-iki yaş dönemindeki çocuklar metinsiz resimli kitaplarla tanıştırılmaktadırlar. İki yaşından sonra ise önce birer cümlelik, daha sonra kademeli bir şekilde metin oranı artan resimli kitaplara geçilebilmektedir.

Gönen’e (1989: 32) göre ise, “Bir-yedi yaş grubu için hazırlanmış olan kitaplar “resimli kitaplar” adı altında toplanırlar ve yazıdan çok, resim içerirler. Okumayı bilmeyen çocuğa hikayeyi anlatmaları gerektiğinden, bu kitaplardaki resimlerin kolay yorumlanabilmesi, sanat değeri taşıması, çizimlerinin çocuğun dünyası, ruhsal yapısı ve zihinsel gelişimi göz önüne alınarak yapılması gerekmektedir. Ayrıca bir resim kompozisyonunda, denge, uyum, kontrast, birlik, simetri, ahenk ve hareket bulunmalı, detaylar ve renkler de metne uymalıdır” .

Glazer’in tanımına göre, resimli öykü kitabı, 0-7 yaş dönemi çocuklarına yönelik olan,

resimlendirmenin büyük önem taşıdığı, hemen hemen her şeyi kapsayan kitaplardır (s.43). Resimli

kitaplarda resmin önemi verilen tanımlarda vurgulanmakla birlikte, resimli kitapların hitap ettiği yaş

aralığının da okulöncesi dönemde yer aldığı görülmektedir. Tan (2001 )’e göre ise, resimli kitaplar

oldukça büyük, renkli, kolay okunan, oldukça basit hikâye çizgisi ve yapısı olan, çok uzun olmayan ve sadece belli bir kitle için özellikle çocuklar için üretilmiş kitaplardır (Akt. Güleç ve Gönen, 1997: 4).

Bu noktada ailelerin ve okulöncesi eğitim kurumlarındaki öğretmenlerin, çocuklar için doğru kitapları seçmeleri ve doğru biçimde okumaları çocuk edebiyatı hakkında bilgi sahibi olmalarıyla mümkün olacaktır. Nitekim bu konularda çalışmalar yapılmış ve ailelerin, öğretmenlerin çocuk edebiyatı, resimli kitaplar, kitap seçimleri gibi konularda bilgi düzeyleri araştırılmıştır. A. K. Tekin ve Tekin (2006: 159-168), ebeveynlerin piyasada bulunan resimli kitaplar hakkında bilgilerini ve görüşlerini incelemişlerdir. On dördü kadın, altısı erkek ebeveyn ile çalışma yapılmış; çalışmada mülakat ve anketlerden yararlanılmıştır. Bu çalışmanın sonunda, genel olarak katılımcıların çoğu resimli kitapların yararlı olduğu fikrine katılmışlardır. Detaya inildiğinde katılımcılar resimli kitapların çocukların hafıza becerilerini geliştirdiğini, dinleme becerilerini arttırdığını, edebiyata karşı olumlu tutum geliştirmenin başlangıcını sağladığını, kelime dağarcığını geliştirdiğini, eğitimde öğretme yolu üstlendiğini, kitap-ebeveyn-çocuk ile birlikte okunduğunda ebeveyn ile çocuk arasındaki bağı güçlendirdiğini, sosyal iletişimi arttırdığını ve resimli kitapların çocukların karakterindeki duygu paylaşma yeteneğini geliştirdiğini ifade etmişlerdir.

Okulöncesi dönemdeki çocuklar için duygular soyut kavramlardır. Bu dönemdeki çocuklar bu nedenle hislerini kolaylıkla dile getiremeyebilirler. Çünkü duygular onlar için elle tutulamayan gözle görülemeyen niteliktedir. İşte bu noktada çocuğun sosyal çevresi, duyguların anlamlandırılmasında devreye girmektedir. Çocuk çevresinde bulunan kişiler sayesinde hangi durumlarda neler hissedildiğini, bu hislerin hangi sözlerle ve jest-mimiklerle ifade edilebildiğini deneyimleyerek öğrenebilmektedir. Bu noktada resimli kitaplar da nispeten sosyal çevreyle aynı görevi üstlenmektedir. Resimli kitaplarda yer alan karakterler, karakterlerin yaşadıkları olaylar, bu olaylar karşısında sahip oldukları duygular ve bu duyguların sözel ve görsel olarak ifadeleri, çocuğun duyguları resimli kitaplar sayesinde de keşfetmesine olanak sağlayacaktır.

Resimli kitaplarda resmin görevi, metinde geçen durumları ve olayları, olabilirliği çerçevesinde belirgin hale getirmek, daha zengin ve canlı kılmak olduğu söylenmiştir (Güleç ve Gönen, 1997: 50). Çünkü resimlendirmenin asıl amacı hikâyeyi çocuklar için görsel sembollere dönüştürmek ve dönüştürürken de hikâyeyle bağlantılı, hikâyeyi yansıtacak şekilde resimlemeler oluşturmaktır. Bu noktada resimli kitaplardaki kahramanların sahip olduğu duygu durumlarının, kitapta yer alan sözcük ve sözcük gruplarını karşılayacak şekilde, resimlemede yer alması da önemlidir.

İletişim kurarken genellikle sözcükler yetersiz kalmakta ve duygularımızı, düşüncelerimizi sözcüklerle tam olarak değil de yaklaşık olarak ifade edebilmekteyiz. İletmek istediklerimizi tam olarak ifade edebilmek için ise jest ve mimiklerimizi de kullanırız. Jest ve mimikler iletilmek istenen anlamın görme duyusuna da iletilmesini sağlayarak mesajın çok yönlü anlaşılmasını sağlayan elemanlardır (Ergin, 1988: 333). İletilmek istenen mesajda söz nispeten az bir alan işgal eder. Söylenen sözden çok nasıl davranıldığı önemlidir. Sözler duyulduğu anda sözün anlamına paralel olan davranışlar gözlemlenir. Söylenenlerin asıl anlamının kavranması için, konuşmacının duygularını somutlaştıran bu davranışlar, yani jest ve mimikler hiçbir zaman kaçırılmaz (Bozdağ, 2009:1).

Günlük yaşantımızda duyguların, mesajların aktarımında yadsınamayacak jest ve mimikler; aynı önemiyle hikâye resimlemede de karşımıza çıkmaktadır. Çünkü hikâyenin bir amacı da olayda kahramanların sahip oldukları duygu durumlarının, okuyucu tarafından algılanmasını sağlamaktır. Bu noktada çocukların soyut olan duygu durumlarını algılayabilmesi de hikayenin resimlenmesiyle sağlanmaktadır. İşte bu yüzden hikâye resimlemelerinde, karakterlerin içinde bulunduğu duygu durumlarını karşılayıcı jest ve mimiklerin kullanılması çok önemlidir.

Lewis ve Michalson’un teorisinde duygu ifadelerinin ve duyguların anlaşılmasının gelişiminde sosyal faktörlerin çok önemli olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca yeni doğanların, başkalarının duygu ifadelerinde jestleri, mimikleri, sesleri fark edebilecek yetiyle dünyaya geldikleri belirtilmiştir (Lewis ve Michalson’dan Akt.: Denham ve Couchoud, 1990:6).

Çocukların da iletişimlerinde duygularını yansıtıcı jest ve mimikleri kullanmaları, iletişim becerilerinin gelişmesi açısından büyük öneme sahiptir. Bu noktada çocukların dil gelişimlerini destekleyen, geliştiren; bu nedenle de iletişim becerilerine katkı sağlayan hikayelerin resimlemelerinde, iletişimde büyük rol oynayan jest ve mimiklerin kullanımı, çocukların iletişim becerilerinin gelişmesine katkı sağlayacaktır. Bu noktada resimli kitaplardaki resimlemelerin, metinde geçen durumları, olayları ve karakterlerin duygu durumlarını yansıtıcı nitelikte olması beklenmektedir. Çünkü iletişim becerilerinden de önce, resimlemelerde yer alan jest ve mimikler aracılığıyla duyguların, beden dili ile nasıl ifade edildiğinin çocuklar tarafından keşfedilmesine olanak sağladığı söylenebilir.

Araştırmalar anlamların kazandırılmasında ve değişik bilişsel düzeydeki öğrenmelerde yalnızca resimlerin ya da sözcüklerle birlikte kullanılan resimlerin, sadece sözcüklerin yer aldığı materyallere oranla daha etkili olduklarını ortaya koymaktadır. Yine araştırma sonuçları, öğrendiklerimizin %80’inden fazlasının görme duyusuyla edinilen yaşantılarla sağlandığını göstermektedir (Ergin, 1988: 334).

Resimli kitaplarda genellikle kullanılan resimleme özel bir metin için hazırlanan resimlemedir. Birçok yazara göre resimli kitaplarda metin ve resimlemeler ilişkili olmalıdır. Metinde kullanılan bazı soyut durumlar, resimleme ile somutlaştırmaktadır. Örneğin, duygu durumu ifade eden sözcükler soyutken, resimleme ile duygu durumları somutlaştırmaktadır. İşte bu açıdan resimli kitaplar ile duygu durumu ifade eden sözcüklerin çocuklar tarafından kazanımı kolaylaşabilir. Çocuklar tarafından soyut kavramların kazınılması ise aynı zamanda resimlemeler ile eğlenceli hale gelebilmektedir. Ancak bu düşünceye karşı teorilerde ortaya atılmıştır. Lewis “polysystemy” adı altında bir fikir ortaya atmıştır. Burada metni farklı işaretlerle birleştirme sisteminden bahsedilmiştir. Schwarcz, metnin ve resimlemenin hikâye anlatmanın etrafında döndüğünü belirtmiştir. Ancak metinle resmin ilişkisinde ikinci bir kategori olarak resimlemenin, metnin tam karşısında ve metinde uzak bir yerde olabileceğini ifade etmiştir. Bu nedenle metin ve resim ilişkisinin o kadar da önemli bir güç olmadığı; sadece birbirlerinin biçimini değiştiren yöntem olduğu düşünülmektedir (Lewis’dan Akt.: R. Sipe, 1998: 97-98; Pantaleo, 2005: 1-2).

  • 2. YÖNTEM

Bu çalışmada 2001-2010 yıllarında 3-6 yaş grubu için yayımlanmış çeşitli yayınevleri, yazarlar ve resimleyenlere ait resimli kitaplar arasından ulaşılabilen 752 kitap, araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Evreni oluşturan kitaplar birden başlayarak numaralandırılarak listelenmiştir. Oranlı örnekleme yöntemi ile örneklemi oluşturacak kitap sayısı 188 olarak belirlenmiştir. Evrendeki kitapların numaralandırılmış listesinden Rastgele Sayılar Tablosu ile örneklemde yer alan 112 kitap belirlenmiştir (Borg ve Gall, 1983).

Araştırmada veriler, araştırmacı tarafından uzman görüşlerine, literatüre dayalı olarak geliştirilen “Kitap Künye Formu”, “Resimli Kitaplarda Duygu İnceleme Formu” , ve “Resimli Kitaplarda Duygu Tanımlama Formu” aracılığıyla toplanmıştır. Kitap Künye Formu ile kitapların yazar, resimleyen, basım yılı, yayın evi, konusu ve kahramanları hakkındaki bilgilere ulaşılmıştır. Resimli Kitaplarda Duygu İnceleme Formu ile kitapların metinlerinde yer alan sözcük, sözcük grubu ve cümle olarak yer alan duygu ifadelerine ulaşılmıştır. Ulaşılan duygu ifadeleri Parrot (2001 )'un yapmış olduğu duygu sınıflaması kullanılarak kategorize edilmiştir. Resimli Kitaplarda Duygu Tanımlama Formu aracılığıyla resimli kitapların resimlemelerinde yer alan karakterlerin duygu durumları tanımlanmıştır. Araştırmacının puanlama güvenirliğinin tutarlılığını test etmek açısından 30 kitap, başka bir uzman tarafından okunmuş ve araştırmacının okuduğu 30 kitap arasındaki güvenirliğe bakılmıştır. Buna göre; resimlemedeki duygu durumlarının tanımlanmasında araştırmacı ve uzman değerlendiricinin puanları arasında K= .89 düzeyinde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<.001). Bu ilişki düzeyi, araştırmacı ve

uzman değerlendirici arasında oldukça yüksek bir tutarlılığın olduğunu göstermektedir. Formlar aracılığıyla elde edilen veriler SPSS 17.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir.

  • 3. BULGULAR VE TARTIŞMA

Bu bölümde, resimli kitapların formlar aracılığıyla incelenmesinden elde edilen bulgular sunulmuştur.

  • 3.1. Resimli Kitapların Metinlerinde Yer Alan Duygu İfadelerine İlişkin Bulgular ve Tartışma

Resimli Kitaplarda Duygu İnceleme Formu ile örneklemdeki resimli kitaplar incelenerek metinde yer alan duygu ifadelerine ulaşılmıştır. Bu form ile duygu ifadelerinin metinde yer alma sıklığı, metinde yer alan duygu ifadesinin resimlemede var olma durumu ve duygu ifadelerinin niteliği belirlenerek Tablo 3.1.1, 3.1.2. ve 3.1.3'de sunulmuştur. Tablo 3.1.1'de metinde yer alan duygu ifadelerinin sıklığı ile ilgili oranlar sunulmuştur:

Tablo 3.1.1. Metinde Yer Alan Duygu İfadelerinin Sıklığı

Metinde Yer Alan Duygu İfadeleri

f

%

Sevgi

362

21.5

Sevinç

652

38.7

Şaşkınlık

112

6.6

Öfke

143

8.5

Üzüntü

280

16.6

Korku

136

8.1

Tablo 3.1.1 incelendiğinde, resimli kitapların metinlerinde sevinç duygu durumu daha sık görülmüştür. Resimli kitaplarda Sevinç duygu durumu %38.7 oranında bulunurken; Sevgi %21.5, Üzüntü %16.6, Öfke %8.5, Korku %8.1 ve Şaşkınlık duygu durumu %6.6 oranında görülmüştür. Bu bulgu, resimli kitapların metinlerinde “Sevinç” duygu durumunun diğer duygulara oranla daha fazla yer aldığını göstermektedir. Metinde yer alan duygu ifadelerinin resimde olma durumu ise Tablo 3.1.2'de sunulmuştur:

Tablo 3.1.2. Metinde Yer Alan Duygu İfadelerinin Resimde Olma Durumu

Metinde Yer Alan Duygu İfadeleri

f

%

Var

998

59.2

Yok

687

40.8

Tablo 3.1.2. incelendiğinde, metinde yer alan duygu ifadelerinin %59.2'sinin resimlemede var olduğu görülmektedir. Resimlemede yer almayan duygu ifadelerinin oranının ise %40.8 olduğu görülmektedir. Bunun nedeni, gelişim düzeyi itibariyle soyut ifadeleri anlamlandıramayan 3-6 yaş grubundaki çocuklara, soyut ifadeler olan duyguların resimlemeler yoluyla somutlaştırılarak sunulmasını sağlamak olabilir. Metinde özellikle sözcük grubu olarak yer alan duygu ifadelerinin çoğunluğunun, 3-6 yaş grubundaki çocukların anlamlandıramayacağı nitelikte oldukları görülmektedir. Örneğin “içi içine sığmamak; dört gözle beklemek; gözlerine inanamamak; ağzı açık kalmak; gözleri ateş saçmak; yüzü asılmak...” gibi sözcük gruplarına metinde rastlanmıştır. Bu durumda çocukların bu duygu durumlarını anlamlandıramayacağı düşünülebilir. Ancak bu duygu durumlarının metinle birlikte resimlemede de yer aldığı noktalarda çocuklar tarafından anlamlandıracağı ve böylelikle çocukların kelime dağarcığına yeni sözcük gruplarını katacağı söylenebilir. Tür ve Turla (1999) da çocuklar için soyut olan duyduğu sözcüklerin, kitapta gördüğü resimler ile somut hale getirilmiş olacağını ifade etmişlerdir. Metinde yer alan duygu ifadelerinin niteliği ise Tablo 3.1.3'de sunulmuştur:

Tablo 3.1.3. Metinde Yer Alan Duygu İfadelerinin Niteliği

Metinde Yer Alan Duygu İfadeleri

f

%

Olumlu

1042

61.8

Olumsuz

643

38.2

Tablo 3.1.3. incelendiğinde, metinde yer alan duygu ifadelerinin %61,8’inin niteliği olumlu, %38.2'sinin ise olumsuz olarak belirlendiği görülmektedir. Örneklemdeki resimli kitaplar 3-6 yaş grubuna hitap etmektedir. Bu yaş grubundaki çocukların kitapla yeni yeni tanıştıkları da bilinmektedir. Kitapla yeni tanışan çocukların keyifli vakit geçirmeleri için “Sevinç” duygu durumunu yansıtıcı ifadelere resimli kitapların metinlerinde daha sık yer verildiği söylenebilir. Göknil (1994:148-149) de okulöncesi dönemdeki çocuklar için hazırlanan kitapların, çocukların hoşça vakit geçirmelerini sağladığını ve çocukların kitap sever gençler olarak büyüdüklerini ifade etmektedir.

Metinde yer alan duygu durumları Resimli Kitaplarda Duygu İnceleme Formu ile sözcük, sözcük grubu ve cümle olarak belirlenmiştir. Bu duygu ifadeleri, Parrot’un (2001) yapmış olduğu duygu sınıflamasına göre sevgi, sevinç, şaşkınlık, öfke, üzüntü ve korku olmak üzere altı kategoriye ayrılarak kaydedilmiştir. İçinde bulunulan durum ve olay itibariyle herhangi birine (anne, baba, öğretmen, arkadaş... vb.) veya bir şeye önem verilmesi, herhangi birinin veya bir şeyin değerli olarak görülmesi halinde karakterlerin sevgi duygusuna; herhangi birinden (anne, baba, öğretmen, arkadaş. vb.) veya bir şeyden (oyuncak, çiçek, ağaç, sürpriz, oyun. vb.) dolayı hoşnut olmaları, keyif almaları halinde sevinç duygusuna; beklemedikleri bir şeyle karşılamaları halinde şaşkınlık duygusuna; istemedikleri ve kendilerini rahatsız eden bir durumla karşı karşıya kalmaları halinde öfke duygusuna; herhangi birinden (anne, baba, öğretmen, arkadaş. vb.) veya bir şeyden (oyuncak, çiçek, ağaç, sürpriz, oyun. vb.) mahrum olmaları, acı çekmeleri, dertli olmaları halinde üzüntü duygusuna, tedirgin olmaları, kaygı taşımaları ve kendilerini güvende hissetmemeleri halinde korku duygusuna sahip oldukları söylenebilir.

  • 3.2. Resimli Kitapların Resimlemelerinde Yer Alan Duygu Durumlarına İlişkin Bulgular ve Tartışma

Örneklemdeki resimli kitaplar, Resimli Kitaplarda Duygu Tanımlama Formu ile incelenerek resimlemede yer alan duygu durumlarına ulaşılmıştır. Ayrıca karakterlerin herhangi bir duyguya sahip olmadıklarının düşünüldüğü resimlemelerde duygu durumu tanımsız olarak işlenmiştir. Bu form ile duygu durumlarının resimlemede yer alma sıklığı, resimlemede yer alan duygu durumunun metinde var olma durumu ve duygu durumlarının niteliği belirlenerek Tablo 3.2.1, 3.2.2. ve 3.2.3'de sunulmuştur. Tablo 3.2.1'de resimlemede yer alan duygu durumlarının sıklığı ile ilgili oranlar sunulmuştur:

Tablo 3.2.1. Resimlemede Yer Alan Duygu Durumlarının Sıklığı

Resimde Yer Alan Duygu İfadeleri

f

%

Sevgi

455

12.4

Sevinç

1661

45.2

Şaşkınlık

463

12.6

Öfke

139

3.8

Üzüntü

304

8.3

Korku

193

5.3

Tanımsız

456

12.4

Tablo 3.2.1. incelendiğinde, resimlemede %45.2 oranla en sık yer alan duygu durumu “Sevinç” olarak görülmektedir. “Sevgi” ve “Tanımsız” kategorisindeki duygu durumları %12.4 ile aynı orana sahiplerdir. En az rastlanan duygu durumu ise %3.8 oranla “Öfke” duygu durumudur. Resimlemede yer alan duygu durumlarının niteliği ise Tablo 3.2.2'de sunulmuştur:

Tablo 3.2.2. Resimlemede Yer Alan Duygu Durumlarının Niteliği

Resimde Yer Alan Duygu İfadeleri

f

%

Olumlu

2180

59.4

Olumsuz

1035

28.2

Tanımsız

456

12.4

Tablo 3.2.2. incelendiğinde, resimde yer alan duygu durumlarının %59.4'ünün niteliği olumlu, %28,2’sinin ise olumsuz, %12,4’ünün ise tanımsız olarak belirlendiği görülmektedir.

Sevinç duygu durumuna metinde olduğu gibi resimde de en sık rastlanmasının ve yine metinde olduğu gibi olumlu duyguların oranının resimlemede daha fazla olmasının temel nedeni, çocukların kitapla yeni tanıştıkları dönemde olmaları itibariyle kitapla keyifli zaman geçirmelerini sağlamak olabilir. Tekin ve Tekin (2006)’ine yapmış oldukları çalışmada, ailelerin resimli kitaplarla ilgili düşünceleri araştırılmıştır. Ailelerin anketlerde katıldıkları cevaplardan biri de “Resimli kitap, çocuğun ömür boyu edebiyata karşı iyi duygular beslemesinin başlangıcını sağlar.” cevabıdır.

Tablo 3.2.1. incelendiğinde, en az rastlanan duygu durumu %3.8 oranla “Öfke” duygu durumudur. Öfke duygu durumuna en az rastlanmasının sebebi çocukların “Öfke” duygu durumunun yansıtıldığı resimlemeleri örnek alarak bu duygu durumunu günlük yaşantılarında sebep yokken yansıtma ihtimallerinin olması olabilir. Tür ve Turla (1999:44) da “Kitaplarda, kaba kuvvet kullanarak hakkı olmayanı elde etmeye çalışan, şiddet kullanan, adaletli davranmayan, davranışlarıyla etrafa dehşet saçan, her zaman kurnaz, bencil ve açıkgözlü olan olay kahramanları, çocukları olumsuz etkileyen modellerdir.” diye belirtmişlerdir.

Resimlemede yer alan karakterlerin %12,4’ünün sahip oldukları duygu durumları tanımlanamamıştır. Bu durumda 3-6 yaş grubu çocukların bu karakterlerin ne hissettiklerine ilişkin net bir sonuca ulaşamayacakları ve kafalarında soru işareti olabileceği düşünülebilir. House ve Rule (2005: 283-290)’un yapmış oldukları araştırmada da resimli kitapların ayı karakteri yer alan resimlemeleri çocuklara sunulmuştur. Sunulan bu resimlemeleri güzel yapan nedenler çocuklardan istenmiştir. Resimlemelerin renkleri, karakterin kıyafetleri, bulunduğu mekân vb. değişkenler resimlemeleri değerlendirmelerinde etken olarak görülürken; karakterin vücut bölümleri de resimlemeleri güzel yapan nedenler arasında yer almıştır. Çocuklar “Resimleme güzel; çünkü Ayı’nın gözü bize bakıyor.” yanıtını vermişlerdir. Bu araştırma ile birlikte çocukların, resimli kitaplarda yer alan karakterlerin jest ve mimiklerine dikkat ettikleri, hatta bu ifadelerin resimli kitabı cazip kılan nedenler arasında yer aldığını belirttikleri söylenebilir. Bu nedenler ile birlikte resimlemede yer alan karakterlerin sahip oldukları jest ve mimiklerin net ve anlaşılır bir şekilde resmedilmesi gerektiği düşünülmektedir. Resimlemede yer alan duygu ifadelerinin resimde olma durumu Tablo 3.2.3'de sunulmuştur:

Tablo 3.2.3. Resimde Yer Alan Duygu Durumlarının Resimde Olma Durumu

Resimde Yer Alan Duygu İfadeleri

f

%

Var

998

27.2

Yok

2217

60.4

Tanımsız

456

12.4

Tablo 3.2.3. incelendiğinde, resimlemede yer alan duygu durumlarının %60.4'ü resimde yer alırken, %27.2’sinin yer almadığı görülmektedir. Bu bulgu ile resimli kitapların resimlemelerinde metine oranla daha çok duyguya yer verildiği söylenebilir. Resimlemede ve metinde ortak bulunan duygu durumlarının oranının azlığı, resimli kitapların resim-metin ilişkisi bakımından zayıf olduğunu düşündürmektedir. Güleç ve Geçgel (2006:180)'e göre, çocuklar resim ve metni aynı anda takip etmek isterler. Bu nedenle metin ve resim arasındaki ilişki genellikle resmin metni aydınlattığı biçimde olabilmelidir. Bu ilişkide resimler metinde geçen olayların, durumların anlaşılırlığını arttırmak açısından aydınlatıcı etkiye sahiptir. Fakat metinde anlatılan her şey resimde bulunmaz.

  • 4. SONUÇLAR

Araştırmada elde edilen bulgulara göre sonuçlar aşağıda sunulmaktadır:

  • 4.1 Metinde Yer Alan Duygu Durumları İle İlgili Sonuçlar

Resimli kitapların metinlerinde “Sevinç” duygu durumuna daha sık rastlanılmıştır. “Sevinç” duygu durumu %38.7 oranında bulunurken; %6.6 oranla en az rastlanan “Şaşkınlık” duygu durumudur.

Metinde yer alan duygu ifadelerinin %59.2'sine resimlemede rastlanırken; %40.8’ine resimlemede rastlanılmamıştır.

Metinde yer alan duygu ifadelerinin %61.8'inin niteliği olumludur.

  • 4.2 Resimlemede Yer Alan Duygu Durumları İle İlgili Sonuçlar

Resimli kitapların resimlemelerinde “Sevinç” duygu durumuna daha sık rastlanılmıştır. “Sevinç” duygu durumu %45.2 oranında bulunurken; %3.8 oranla en az rastlanan “Öfke” duygu durumudur.

Resimlemede yer alan duygu ifadelerinin %27.2'sine metinde rastlanırken; %60.4’üne metinde rastlanılmamıştır.

Resimlemede yer alan duygu ifadelerinin %59.4’ünün niteliği olumludur.

  • 5. ÖNERİLER

    • 5.1 Uygulamaya Yönelik Öneriler

Bu araştırmada farklı duyguların resimli kitaplarda mevcut olmadıkları görülmüştür. Bu nedenle 36 yaş grubu için yayımlanan resimli kitaplarda, tüm kategorilere ait duygulara yer verilerek bu dönemde yer alan çocukların, tüm duyguları tanıma oranı arttırılabilir.

Bu araştırmada metinde yer alan duygu ifadelerinin %59.2’sinin resimlemede var olduğu görülmüştür. Anlamlandırılması 3-6 yaş grubu çocuklar için zor olan duygu ifadelerinin resimlemelerde yer alması adına bu oran artabilir ve bu bağlamda metin-resim ilişkisi daha yüksek düzeye çıkarılabilir.

Bu araştırmada özellikle sözcük grubu olarak yer alan duygu ifadelerinin, 3-6 yaş grubu çocuklar tarafından anlamlandırılamayacak nitelikte oldukları görülmüştür. Ancak çocukların dağarcıklarına yeni kelimeler kazandırma noktasında, bu sözcük grupları resimlemelerle desteklenerek resimli kitaplarda yer alabilir.

Bu araştırmada resimlemede yer alan duygu durumlarının %60.4’ünün metinde yer almadığı görülmüştür. Karakterin resimlemede sahip olduğu duygunun, metinde yer almaması durumunda, çocuğun karakterin neden o duyguyu yaşadığını merak etmesi beklenebilir. Bu noktada çocukta oluşabilecek soru işaretlerini önlemek için resim-metin ilişkisine dikkat edilebilir.

Bu araştırmada karakterlerin resimlemelerinde %12.4 oranında tanımlanamayan duyguya rastlanmıştır. Yapılan resimlemelerde karakterlerin sahip olduğu duygu durumları net, açık ve anlaşılır olarak resmedilebilir.

  • 5.2 Yapılacak Araştırmalara Yönelik Öneriler

  • 1. Bu araştırmada metin ve resimlemelerde karakterlerin sahip oldukları duygu durumlarına bakılmıştır. Bu duygulara hangi olay veya durumlarda sahip olunduğu araştırılabilir.

  • 2. Karakterlerin sahip oldukları duygu durumlarının, cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığı araştırılabilir.

  • 3. Metin-resim ilişkisi yönünden yayınevlerinin farklılaşıp farklılaşmadığı araştırılabilir.

  • 4. Resimli kitapların resimlemelerinde yer alan karakterlerin duygu durumlarının araştırmacı ve 36 yaş grubu çocuklar tarafından tanımlanarak bu tanımlamalar arasında fark olup olmadığı araştırılabilir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

A. House, Carolyn. ve C. Rule, Audrey (2005) “Preschoolers’ Ideas of What Makes a Picture Book Illustration Beautiful”. Early Childhood Education Journal, 32, 5, 283-290.

Borg, Walter R. ve Gall, Meredith D. (1983) Educational Research An Introducition. New York&London: Longman.

Bozdağ, M. (2008) “Duygu-Jest-Mimik Uyumu”.

[Çevrimiçi] http://www.donusumkonagi.com/ Article.asp?SubID=32&ID=14505 adresinden 12 Mayıs 2009 tarihinde alınmıştır.

Ç. Güleç, Havise ve Geçgel, Hulusi (2006) Çocuk Edebiyatı. Ankara: Kök Yayıncılık.

Ç. Güleç, Havise ve S. Gönen, Mübeccel (1997) “1974-1993 Yılları Arasında Türkçe Basılmış Olan Resimli Öykü Kitaplarının Resimlendirilme ve Fiziksel Özellikleri Yönünden incelenmesi”. Türk Kütüphaneciliği, 11,1,42-53.

Denham, Susanne A., Couchoud, Elizabeth A. (1990) “Young Preschoolers Understanding Of Emotions”. Child Study Journal, 20(3), 171-192.

Ergin, Akif (1988) “Görsel Öğretim Aracı Olarak Resim Çizme ve Fotoğraf Düzenleme”. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. 21, 1, 333-341.

Göknil, Can (1994) “Okulöncesi Edebiyatında Estetik Değerlerin Yeri Nedir?” (Edt.: M. R. Şirin) 99 Soruda Çocuk Edebiyatı. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları.

Gönen, Mübeccel (1989) “Beş ve Altı Yaş Anaokulu Çocuklarının Resimli Çocuk Kitaplarındaki Değişik Resimleme Tarzlarına Tepkileri”. Türk Kütüphaneciliği, III, 1,32-35.

Kandır, Adalet (2001) “Çocuk Gelişiminde Okulöncesi Eğitim Kurumlarının Yeri ve Önemi”. Milli Eğitim Dergisi, 151.

Koçdağ, Nihal (2002) “Okuma Aşkı”. Çoluk Çocuk Dergisi, 3, 13, 16.

Konar, Elif (2006) Çocuk Gelişiminde Kitabın Önemi, II. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu (Yay. Haz.: Sedat Sever). 4-6 Ekim 2006, Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi.

Oktay, Ayla (2007) “Okulöncesi Eğitimin Önemi ve Yaygınlaştırılması”. Okul Öncesi Eğitimde Güncel Konular (Edt.: A. Oktay ve

Ö. P. Unutkan). İstanbul: Morpa Yayınları, 11.

Pantaleo, Sylvia (2005) “ 'Reading' Young Children’s Visual Texts”. Early Childhood Research&Practice, 7, 1, 1-15.

Parrott, W. Gerrod (2001) “Emotion by Groups”,

[Çevrimiçi] http://en.wikipedia.org/wiki/Listofemotions adresinden 02 Mayıs 2009 tarihinde alınmıştır.

Sipe, Lawrence R. (1998) “How Picture Books Work: A Semiotically Framed Theory of Text-Picture Relationships”. Children’s Literatüre in Education, 29, 2, 97-108.

Tan, Shaun (2001) “Picture Books: Who Are They For?”.

[Çevrimiçi] http://www.shauntan.net/images/whypicbooks.pdf adresinden 02 Eylül 2011 tarihinde alınmıştır.

Tekin, A. Kemal ve Tekin, Gökçe (2006) “Parents' Konowledge Level About The Picture Books They Use For Children”. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31, 159-168.

Tür, Gülseren ve Turla, Ayşe (1999) Okulöncesinde Çocuk, Edebiyat ve Kitap. İstanbul: YA-PA.

Üstün, Elif (2007) Okulöncesi Çocukların Okuma Yazma Becerilerinin Gelişimi. İstanbul: Morpa Yayınları.

EK 1. Kitap Künye Formu

Kitap Adı

Yazar

Resimleyen

Basım

Yılı

Yayın Evi

Konusu

Kahramanları

           

İnsan

Hayvan

Bitki

Diğer

Kitap 1

                 

Kitap 2

                 

EK 2. Resimli Kitaplarda Duygu İnceleme Formu

Kitap ...

Metindeki Duygu Durumu

Duygu Sınıflaması

Resimlemede

Olma Durumu

İçinde Bulunulan Duygu

Karakterler

Sözcük/

Sözcük Grubu/Cümle

Sevgi

Sevinç

Şaşkınlık

Öfke

Üzüntü

Korku

Evet

Hayır

Olumlu

Olumsuz

Sayfa ...

                     

Sayfa ...

                     

EK 3. Resimli Kitaplarda Duygu Tanımlama Formu

Kitap ...

Resimdeki Duygu Durumu

Duygu Sınıflaması

Metinde Olma

Durumu

İçinde Bulunulan Duygu

Karakterler

Araştırmacı

Sevgi Sevinç Şaşkınlık Öfke Üzüntü Korku

Evet

Hayır

Olumlu

Olumsuz

Sayfa ...

           

Sayfa ...

           

Ç

Comments powered by CComment

More articles from this author

Ömer Seyfettin, “11 Mart 1884 günü -Rûmî takvimle 28 Şubat 1299- Balıkesir’in Gönen ilçesinde doğdu.”[2]Ömer Seyfettin’in ilerleyen yaşlarında Gönen özlemini ve çocukluk...
1865 yılında Fatih’in Sarıgüzel Mahallesi’nde doğdu. Babası Menteşeoğulları’ndan Bahaeddin Efendi, annesi zengin bir ailenin yanında evlatlık olarak yetişen Nevber Hanım’dır....
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Türk edebiyatı ve siyasî hayatında büyük tesirler meydana getiren vatan ve hürriyet şairi, dava ve mücadele adamı, edip, yazar, gazeteci ve...
Şevval 1290’da (Aralık 1873) İstanbul Fatih’te Sarıgüzel’de doğdu. Babası, küçük yaşta tahsil için Arnavutluk’un İpek kazası Şuşisa köyünden İstanbul’a gelmiş, “temiz” mânasına...
(1873 - 1936) 1 Mehmed Âkif Ersoy, şair, fikir adamı, veteriner, eğitimci, vaiz, hafız, milletvekili, İstiklal Marşı‘nın şairi, millî şair, vatan şairi. 1873‘te İstanbul‘da Fatih...
Odlar Yurdu, Azerbaycan Bakü'de doğdu. Liseden beri edebi ve sanatsal etkinliklerle ilgilendi. Türk ve Irak Türkmen edebiyatının gazete, dergi, şiir koleksiyonları, dergileri ve...
28 Ağustos 1977 yılında doğdu. Çocukluğunu doğanın kucağında konargöçer bir aile de geçiren Arsalan Mirzayı 1983’te Şiraz’a yakın olan Kevar şehrinde eğitme başladı. Eğitimini...
Sona Mahammad gizi Valiyeva, 1962 yılında Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin Sharur ilçesinde doğdu. 1984 yılında bugünkü Azerbaycan Devlet Kültür ve Sanat Üniversitesi'nden mezun...
Orta Asya Türkleri'nin dinî-tasavvufî hayatında geniş tesirler icra eden ve "pîr-i Türkistan" diye anılan mutasavvıf-şair, Yeseviyye tarikatının kurucusu. Ahmed Yesevi’nin tarihî...
Bu Vatan Toprağın Kara Bağrında Sıra Dağlar Gibi Duranlarındır ORHAN ŞAÎK GÖKYAY Türk edebiyatının en usta şairlerinden biri olan ve edebiyatımızda daha çok "Bu Vatan Kimin?"...
1955 yılında Yalvaç (ISPARTA) ’ ta doğdu. İlk ve orta öğrenimini memleketinde yaptı. Yüksek öğrenimini de Kırşehir ve İstanbul’da tamamladı. Çeşitli gazete ve dergilerde (Bizim...
Ömer Lütfi METE Şair, yazar, gazeteci ve senarist. 1950 yılında Rize’nin İyidere ilçesi -eski ismi Aspet diyede bilinen- Fıçıtaşı mahallesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini...
Şair (D. 28 Haziran 1929, Göktepe kasabası / Sarıveliler / Karaman – Ö. 29 Ağustos 2018, İstanbul) 28 Haziran 1929 tarihinde Karaman ili Sarıveliler kazası Göktepe kasabasında...
Aşık Sefil Selimi, Asıl adı Ahmet Günbulut (d. 26 Ağustos 1933, Şarkışla - ö. 30 Aralık 2003, Sivas), yazar, türkü yazarı. İlkokul'dan sonra iki yıl ortaokula devam ettikten...
Ahmet Yılmaz Soyyer’in Şiir Dünyası Yılmaz Soyer, ya da şiir dışındaki çalışmalarıyla A. Yılmaz Soyyer, 1960 yılında Konya’nın Ereğli ilçesinde doğdu. Annesi ve babası o henüz...