Edebi Medeniyet 
Ebedi Medeniyet
(Okuma süresi: 10 - 20 dakika)
Bunu okudun 0%

cocukedebiyati

cocukedebiyati
Yaşamın ilk yılları olan okulöncesi dönem, çocuğun tüm gelişim alanları açısından kritik bir önem taşımaktadır. Bu kritik dönemde çocuğa verilen eğitim, çocuğun geçirdiği deneyimler ve çocuğa sağlanan olanaklar büyük önem taşımaktadır. Çocuğun farklı gelişim alanlarında deneyimlere sahip olması açısından nitelikli çocuk kitaplarına ihtiyaç duyulmaktadır. Çocukların nitelikli çocuk kitaplarıyla tanıştırılması kitaplara karşı ilgi ve sevgilerini arttırmaktadır (Gönen, Durmuşoğlu ve Severcan, 2009).

Çocuk kitapları, çocukların diğer bireyler ve yaşamla ilgili değer algılarını oluşturmalarında oldukça önem taşımaktadır (Sever, 2003). Çocuk kitaplarında değişik resimleme ve anlatım yöntemleriyle farklı karakterler yer almaktadır. Çocukların öykü kitapları sayesinde duygu ve düşüncelerini çekinmeden ortaya koyabildiklerini ve böylece öykü kitaplarının kişilik gelişimini bu yönden olumlu desteklediğini ileri sürmüştür (Zeigler, 2002). İyi nitelikli kitapların okuyucuyu olumlu yönde etkileyeceği düşünülmektedir.

Çocuklar kendilerine okunan ya da sayfalarını çevirdikleri kitapların içindeki karakterlerle özdeşim kurmakta ve kitaplarda geçen olaylarla hayal güçlerini harekete geçirmektedirler. Çocuk kitaplarındaki görsellik ve içeriğin birbiriyle etkileşimi de çocukların yaratıcı düşünme süreçlerini geliştirmektedir (Jalongo, 2004).

Nitelikli bulunan görüntüler ile görüntüleri yansıtan resimler, metne ve metnin içerdiği kavramlara göre belleğe daha kolay yerleşir. İnsanlar farklı olan, beğenilen ve etkilenilen görüntüleri hatırlamakta zorluk çekmez. Çocuklukta resimleriyle birlikte sevilen bir kitap, insanın yaşamı boyunca unutulmaz. Bundan dolayı görüntüleri renklerle ve biçimlerle yansıtan resimler, çocuk kitaplarının olmazsa olmazıdır. Resim önce bakılan, sonra görülen ve duyumsanan, daha sonra ise iletisini izleyiciye taşıyan ve bu ileti üzerinde düşündüren bir sanat formudur (Özer, 2007:427).

Uzmanlar erken çocuklukta zengin dil, kitap ve şarkı içeren bir ev çevresinin olması gerektiğini ve çocukları bu yönde desteklemek için günde en az otuz dakika okumak gerektiğini belirtmişlerdir. Çocuklarımız çeşitli nedenlerle kitap dinleme ve okuma fırsatı bulamadıklarından genelde okumanın eğlendirici olduğunu öğrenemezler ve okumaları da akıcı değildir. Türk halkının okuryazarlık oranının istenen düzeyde olmayışı okuma alışkanlığına sahip olmamamızın en büyük nedenlerinden birisidir. Bunu etkileyen diğer faktörler ise Türk toplumunun sözlü kültürden yazılı kültüre geçmeden görsel kültürün etkisinde kalması, eğitim sisteminin araştırmaya ve okuma alışkanlığını geliştirmeye yönelik olmaması, ekonomik sorunlar, televizyon izleme merakı ve gerek okul gerekse çocuk ve halk kütüphanelerinin yetersiz çalışmalarıdır (Gönen, 1993).

Araştırmanın Amacı

Günümüzde, resimli çocuk kitapları kadar çocuk dergilerinin de çocuklara okuma alışkanlığı kazandırma yönünde önem kazandığı görülmektedir. Resimli çocuk kitapları ve çocuk dergileri çocukların ilgisini canlı tutacak ve yaratıcı düşünme süreçlerini harekete geçirecek özelliklere sahip olmalıdır. Günümüzde, resimli çocuk kitaplarının ve çocuk dergilerinin sayısının günden güne artması, hangilerinin gerçekten nitelikli ve çocuklara hitap ettiğinin anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Çocuk kitaplarında ve dergilerde yer alan etkinlikler çocukların farklı gelişim alanlarını desteklemekle birlikte, yaratıcı niteliklere sahip olmalıdır. Bu nedenle bu araştırma resimli çocuk kitaplarında ve çocuk dergilerinde yer alan etkinliklerin yaratıcılık boyutunu değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.

Alt Problemler

1. Resimli çocuk kitapları ve dergilerde ne türden etkinliklere yer verilmektedir?

2. Resimli çocuk kitapları ve çocuk dergilerinde yer alan etkinlikler yaratıcı nitelikler taşımakta mıdır?

YÖNTEM

Araştırmanın evrenini, 2000-2010 yıllarında Türkiye’de basılmış olan, içinde etkinlik sayfaları bulunan resimli çocuk kitapları ve dergileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini resmi ve özel anaokullarından, kütüphanelerden ve piyasadan elde edilen, random yöntemiyle seçilmiş 74 resimli çocuk kitabı ve 18 çocuk dergisi oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini oluşturacak resimli çocuk kitaplarının, bir öykü (hikâye) özelliği taşımasına ve kitap içinde birbirinden bağımsız öyküler bulunmamasına dikkat edilmiştir. Ayrıca, resimli çocuk kitaplarında ilgili etkinliklerin bulunmasına dikkat edilmiştir. Bu özellikleri taşımayan kitaplar araştırmaya dahil edilmemiştir.

Veri Toplama Aracı

Araştırmanın örneklemini oluşturan resimli çocuk kitaplarının ve çocuk dergilerinin yaratıcı nitelikler taşıyıp taşımadığını belirlemek üzere, araştırmacılar tarafından bir kontrol listesi hazırlanmıştır. Bu kontrol listesi, üç genel boyut ve her boyutun alt özellikleri olmak üzere toplam kırk maddeden oluşmaktadır. Sorular, kitap ve dergiye ait künye bilgileri, kitaba ve dergiye ait fiziksel özellikler ve içerik özelliklerinden oluşmaktadır (Etkinlik türleri vs.).

Veri Toplama İşlemi

Araştırmada, belirlenen kitaplar geliştirilen kontrol listesine göre araştırmacılar tarafından okunduktan sonra değerlendirilmiştir. Kontrol listesinin her maddesinin yanına maddeyi içerip içermediği “evet/hayır” şeklinde kaydedilmiştir.

Verilerin Çözümlenmesi

Araştırmanın örneklemini oluşturan resimli çocuk kitapları ve dergileri, hazırlanan kontrol listesine göre değerlendirilmiş ve dağılımların yüzde ve frekansları verilmiştir.

BULGULAR VE YORUM

Kitap İncelemesi

İncelenen resimli çocuk kitapları değişik yayınevlerinden, değişik yerlerden ve farklı yaş gruplarından seçilmeye çalışılmıştır. İncelenen yetmiş dört adet resimli çocuk kitabına ait bulgular aşağıda verilmektedir.

Bulgular

Araştırmada incelenen resimli çocuk kitaplarının türüne göre dağılımları tablo 1’de görülmektedir.

Tablo 1: Resimli Çocuk Kitaplarının Türüne Göre Dağılımları:

KİTAP TÜRÜ

F

%

Hikâye

39

53

Masal

22

30

Kavram

13

17

Toplam

74

100

Tablo 1’e göre, hikâye (öykü) kitapları % 53 oranında, masal kitapları % 30 oranında ve kavram kitapları ise % 17 oranında tabloda yer almıştır.

Araştırmada incelenen resimli çocuk kitaplarının yayınevlerine göre dağılımları tablo 2’de görülmektedir.

Tablo 2: Resimli Çocuk Kitaplarının Yayınevlerine Göre Dağılımları:

YAYINEVLERİ

F

%

ABC Yayınları

25

33

Kaknüs Çocuk Yayınları

15

21

YA-Pa Yayıncılık

13

18

Engin Yayıncılık

13

18

Timaş Yayıncılık

4

5

Diğer Yayınevleri (Uçanbalık, Altın Bilgi, Tay, Tübitak Yayınları)

4

5

Toplam

74

100

Tablo 2’ye göre, “ABC Yayıncılık (Aslancık Aile Serisi ve Benim İlk Kitaplarım Serisi)” % 33 oranında kitap ile “Kaknüs Çocuk Yayınları Cemile Serisi” ile % 21 oranında, “Ya-Pa Yayıncılık” % 18 oranında, “Engin Yayıncılık” % 18 oranla, “Timaş Yayıncılık Cep Masalları" % 5 oranında ve diğer yayınevlerinden (Uçanbalık, Altınbilgi, Tay ve Tübitak Yayınları vs.) % 5 oranında kitap olduğu görülmüştür.

Araştırmada incelenen resimli çocuk kitaplarının sayfa sayısına göre dağılımları tablo 3’te gösterilmektedir.

Tablo 3: Resimli Çocuk Kitaplarının Sayfa Sayısına Göre Dağılımı:

S.SAYISI

F

%

0-15

22

30

16-23

36

47

24-31

14

20

+32

2

3

Toplam

74

100

Tablo 3’e göre, sayfa sayısı 0-15 arası olan resimli çocuk kitaplarının oranı % 30, sayfa sayısı 1623 olan çocuk kitaplarının oranı % 47, sayfa sayısı 24-31 olan çocuk kitaplarını oranı % 20 ve sayfa sayısı 32 ve fazlası olan çocuk kitaplarının oranı ise % 3 olduğu görülmüştür.

Araştırmada kullanılan resimli çocuk kitapları hitap ettikleri yaş gruplarına göre de incelenmiştir. Yaş gruplarına göre resimli çocuk kitaplarının frekans yüzdeleri tablo 4’te verilmiştir.

Tablo 4: Resimli Çocuk Kitaplarının Hitap Ettiği Yaş Grubuna Göre Dağılımı:

YAŞ GRUPLARI

F

%

3-5

40

54

5-6

28

38

7+

6

8

Toplam

74

100

Tablo 4’e göre; En fazla çocuk kitabının 3-5 yaş grubuna hitap ettiğini % 54 oranında, sonra 5-6 yaş grubu % 38 ile ve en az 7 ve üstü yaş grubuna hitap eden çocuk kitabının % 8 oranında incelendiği görülmüştür.

Araştırmada incelenen resimli çocuk kitaplarının yayın yılına göre dağılımı tablo 5’te gösterilmektedir.

Tablo 5: Resimli Çocuk Kitaplarının Yayın Yılına Göre Dağılımı:

YAYIN YILI

F

%

2007

13

17

2008

17

23

2009

15

20

2010

29

40

Toplam

74

100

Tablo 5’e göre, 2007 yılında çocuk kitabı % 17 oranında, 2008 yılında çocuk kitabının % 23 oranında, 2009 yılında çocuk kitabının % 20’ye ve 2010 yılında çocuk kitaplarının % 40 oranında incelendiği görülmüştür.

Araştırmada incelenen resimli çocuk kitaplarının baskı sayısına göre dağılımları tablo 6’de gösterilmektedir.

Tablo 6: Resimli Çocuk Kitaplarının Baskı Sayısına Göre Dağılımı:

BASKI SAYISI

F

%

1. Baskı

49

74

2. Baskı

14

20

3. Baskı

11

16

Toplam

74

100

Tablo 6’ya göre, % 74 oranında kitap bir kez, % 20 oranında kitap ikinci kez ve % 16 oranında kitabın üçüncü kez basıldığı görülmüştür.

Araştırmada incelenen resimli çocuk kitaplarının yayınlanma yerlerine göre dağılımları tablo 7’de görülmektedir.

Tablo 7: Resimli Çocuk Kitaplarının Yayınlanma Yerlerine Göre Dağılımı:

YAYIN YERİ

F

%

Ankara

14

20

İstanbul

59

79

İzmir

1

1

Toplam

18

100

Tablo 7’ye göre, Ankara’da yayınlanan çocuk kitapları % 20 oranında, İstanbul’da yayınlanan çocuk kitapları % 79 oranında ve İzmir’de % 1 oranında yayınlandığı görülmüştür.

Araştırmada incelenen resimli çocuk kitaplarındaki etkinlik toplamı yüz altıdır. Bu etkinliklerin alanlara göre dağılımları incelenirken “2006 MEB Okulöncesi Eğitim Programı Kitabının Okulöncesi Eğitim Kurumlarındaki Etkinlikler” bölümünden yararlanılmıştır. İncelenen resimli çocuk kitaplarındaki etkinliklerin alanlara göre dağılımı tablo 8’de gösterilmektedir:

Tablo 8: İncelenen Kitaplarda Yer Alan Etkinliklerin Alanlara Göre Dağılımı:

ETKİNLİKLER

F

%

Türkçe Etkinlikleri

Türkçe-Dil Etkinlikleri (Bilmece, şiir, tekerleme harf-cümle tamamlama) Kelime Avı

31

29 2

30

Fen ve Matematik Etkinlikleri

10

9

Genel Matematik Etkinlikleri (Dört İşlem, Saymaca)

8

 

Fen Deneyi

2

 

Okuma-Yazmaya Hazırlık Etkinlikleri

65

61

1. Görsel Algılama Çalışmaları

20

19

Gölge bulmaca

2

 

Resim Bulmaca

18

 

2. Dikkat ve Bellek Çalışmaları

10

9

Labirent

6

 

7 fark

4

 

3. Problem Çözme Çalışmaları

24

23

Metin soru cevap

   

4. El Becerisi Çalışmaları

11

10

Nokta birleştirmece

2

 

Eşleştirme

5

 

Kolâj, kesme

4

 

Boyama

9

 

Çizme

1

 

Toplam

106

100

Tablo 8 incelendiğinde “Türkçe etkinliklerinin” % 30 oranında temsil ettiğini, “fen ve matematik etkinliklerinin” % 9 oranında temsil ettiğini ve “okuma-yazmaya hazırlık etkinliklerinin” ise % 61 oranında temsil ettiği görülmüştür. “Okuma-yazmaya hazırlık etkinliklerinin” ise alt birimlerini % 19 oranında “görsel algılama çalışmalarının”, % 9 ile “dikkat ve bellek çalışmalarının”, % 23 ile “problem çözme çalışmalarının” ve % 10 ile “el becerisi çalışmaları” ile temsil ettiği görülmüştür.

Araştırmada incelenen resimli çocuk kitaplarını destekleyen materyallerin durumuna göre dağılımları tablo 9’da gösterilmektedir.

Tablo 9: İncelenen resimli çocuk kitaplarını destekleyen materyallerine göre dağılımı:

MATERYAL

F

%

CD

25

56

Etkinlik Kitabı

12

27

Poster

4

9

Oyun Kartı

2

4

Çıkartmalar

2

4

Toplam

45

100

Tablo 9’a göre, incelenen kitaplardaki materyallerin % 56’sı CD, % 27’si etkinlik kitabı, % 9’u poster, % 4’ü oyun kartı ve % 4’ü çıkartmalardan oluşmuştur.

Dergi İncelemesi

Dergiler; Piyasada en çok satılan, Türkiye’nin her bir tarafında rahatlıkla ulaşılabilen dergiler incelenmiştir. 18 adet etkinlik sayfaları içeren aylık ya da üç aylık yayınlanmakta olan çocuk dergisi incelenmiştir.

Araştırmada incelenen dergilerin sayfa sayısına göre dağılımları tablo 10’da gösterilmektedir.

Tablo 10: Dergilerin Sayfa Sayısına Göre Dağılımı:

S.SAYISI

F

%

24

5

28

32

6

33

48

4

22

64

3

17

Toplam

18

100

Tablo 10’a göre, sayfa sayısı yirmi dört olan dergiler % 28 oranında, sayfa sayısı otuz iki olan dergiler % 33 oranında, sayfa sayısı kırk sekiz olan dergiler % 22 oranında ve sayfa sayısı altmış dört olan dergiler ise % 17 oranında olduğu görülmüştür.

Araştırmada kullanılan dergiler hitap ettikleri yaş gruplarına göre incelenmiştir. Yaş gruplarına göre dergilerin frekans ve yüzde dağılımları tablo 11’de verilmiştir.

Tablo 11: Etkinlikleri İncelenen Dergilerin Hitap Ettiği Yaş Grubuna Göre Dağılımı:

YAŞ GRUPLARI

F

%

3-4

4

22

5-6

8

45

7-9

4

22

10+

2

11

Toplam

18

100

Tablo 11’de, en fazla derginin; 5-6 yaş grubuna hitap eden dergilerden % 44 oranında, sonra 3-4 ve 7-9 yaş grubuna hitap eden dergilerin % 22 oranında ve en az ise 10 ve üstü yaş grubuna hitap eden dergilerden % 11 olarak incelendiği görülmüştür.

Araştırmada incelenen dergilerin kız ve erkeklere hitap etmesine göre dağılımı tablo 12’de gösterilmektedir.

Tablo 12: Dergilerin Kız ve Erkeklere Hitap Etmesine Göre Dağılımı:

CİNSİYET

F

%

Kız İçin

1

5

Erkek İçin

2

11

Karma

15

84

Toplam

18

100

Tablo 12’ye göre, kız çocuklarına hitap eden dergiler % 5 oranında, erkek çocuklara hitap eden dergiler % 11 oranında ve karma gruba hitap eden dergilerin ise % 84 oranında olduğu görülmüştür.

Araştırmada incelenen dergilerin yayınlanma süresine göre dağılımı tablo 13’de gösterilmektedir.

Tablo 13: Dergilerin Yayınlanma Süresine Göre Dağılımı:

YAYIN SÜRESİ

F

%

Aylık

15

83

3 Aylık

3

17

Toplam

18

100

Tablo 13’e göre, incelenen dergilerin % 83 aylık olarak, % 17’si ise 3 aylık olarak yayınlandığı görülmüştür.

Araştırmada incelenen dergilerin yayınlanma yerlerine göre dağılımları tablo 14’de gösterilmektedir.

Tablo 14: Dergilerin Yayınlanma Yerlerine Göre Dağılımı:

YAYIN YERİ

F

%

Ankara

4

22

İstanbul

14

78

Toplam

18

100

Tablo 14’e göre, İncelenen dergilerin % 22’si Ankara’da, % 78’i ise İstanbul’da yayınlandığı görülmüştür. Araştırmada incelenen dergilerin yayınevlerine göre dağılımları tablo 15’de gösterilmektedir.

Tablo 15: Dergilerin Yayınevlerine Göre Dağılımları:

YAYINEVLERİ

F

%

Doğan Eğmont Yayıncılık

9

50

Tübitak Yayınları

2

11

Diğer Yayınevleri (Boyut, İhlâs, Kültür vs.)

7

39

Toplam

18

100

Tablo 15’e göre, “Doğan Eğmont Yayıncılık” % 50 oranında, “Tübitak Yayınları” % 11 oranında ve diğer yayınevlerinden (Boyut, İhlâs, Kültür Yayıncılık vs.) % 39 oranında temsil ettiği görülmüştür.

Araştırmada incelenen dergilerdeki etkinlik toplamı yüz on dört’tür. Bu etkinliklerin alanlara göre dağılımları incelenirken “MEB Okulöncesi Program Kitabının Okulöncesi Eğitim Kurumlarındaki Etkinlikler” bölümünden yararlanılmıştır. İncelenen çocuk dergilerindeki etkinliklerin alanlara göre dağılımı tablo 16’da gösterilmektedir.

Tablo 16: İncelenen Dergilerde Yer Alan Etkinliklerin Alanlara Göre Dağılımı:

ETKİNLİKLER

F

%

Türkçe Etkinlikleri

17

15

Türkçe-Dil Etkinlikleri (Bilmece, şiir, tekerleme harf-cümle tamamlama)

13

 

Kelime Avı

4

 

Fen ve Matematik Etkinlikleri

21

19

Genel Matematik Etkinlikleri (Dört İşlem, Saymaca)

19

 

Fen Deneyi

1

 

Mutfak Çalışmaları

1

 

Okuma-Yazmaya Hazırlık Etkinlikleri

73

65

1. Görsel Algılama Çalışmaları

28

24

Gölge bulmaca

5

 

Resim Bulmaca

23

 

2. Dikkat ve Bellek Çalışmaları

17

15

Labirent

9

 

7 fark

6

 

Su doku

2

 

3. Problem Çözme Çalışmaları

9

8

Metin soru cevap

4. El Becerisi Çalışmaları

21

18

Nokta birleştirmece

2

 

Eşleştirme

5

 

Kolâj, kesme

4

 

Boyama

9

 

Çizme

1

 

Oyun ve Hareket Etkinlikleri

1

1

Oyun (Dans Tarifi)

1

 

Toplam

114

100

Tablo 16 incelendiğinde; “Türkçe etkinliklerinin” % 15 oranında temsil edildiğini,” fen ve matematik etkinliklerinin” % 19 oranında temsil edildiğini, “okuma-yazmaya hazırlık etkinliklerinin” % 65 oranında temsil edildiği ve “oyun ve hareket etkinliklerinin” ise % 1 oranında temsil edildiği görülmüştür. Okuma-“yazmaya hazırlık etkinliklerinin” ise alt birimlerini % 24 oranında “görsel algılama çalışmalarının”, % 15 ile “dikkat ve bellek çalışmalarının”, % 8 ile “problem çözme çalışmalarının” ve % 18 ile “el becerisi çalışmaları” ile temsil edildiği görülmüştür.

Araştırmada incelenen dergileri destekleyen materyallerin dağılımları tablo 17’de gösterilmektedir.

Tablo 17: İncelenen Dergileri Destekleyen Materyallerin Dağılımı:

Materyal

F

%

Nesne - Hediye

9

29

Poster

9

29

Oyun Kartları

4

13

Çıkartmalar

7

23

Yapıştırmalar

2

6

Toplam

31

100

Tablo 17’ye göre, incelenen dergilerde % 29 oranında nesne-hediye, % 29 oranında poster, % 23 oranında çıkartmaların, % 13 oranında oyun kartlarının ve % 6 oranında ise yapıştırmaların yer aldığı görülmüştür.

Araştırmada incelenen tüm kitap ve dergilerin içerik özelliklerine göre dağılımları tablo 18’de gösterilmektedir.

Tablo 18: İncelenen Kitapların ve Dergilerinin İçerik Özelliklerine Göre Dağılımları:

Resimli Çocuk Kitapları Ve Dergilerinin İçerik Özellikleri

n=92 EVET

HAYIR

F

%

f

%

Hitap ettiği yaşa göre uygun mu?

72

78

20

22

Dili sade ve anlaşılır dil mi?

72

78

20

22

Sorular anlatılanlara uygun mu?

72

78

20

22

Toplam

92

100

Tablo 18’de incelenen resimli çocuk kitaplarının ve dergilerinin içerik özelliklerine bakıldığında, % 78’inin hitap ettiği yaş grubuna uygun olduğu, sade-anlaşılır bir dil kullanıldığı ve soruların anlatılanlara uygun olduğu görülmüştür.

Tablo 19: Kitap ve Dergilerdeki Etkinliklerin Yaratıcılık Durumlarına Göre Dağılımları:

Kitap Ve Dergilerdeki Etkinliklerin Yaratıcılık Durumlarına Göre Dağılımları

n=92 EVET

HAYIR

F

%

f

%

Kitap ve dergilerdeki etkinliklerin yaratıcılığı

60

65

32

35

Etkinlikler akıcı mı?

67

73

25

27

Etkinlikler esnek mi?

67

73

25

27

Etkinlikler orijinal mi?

66

72

26

28

Etkinlikler detaylara iniyor mu?

58

63

34

37

Toplam

92

 

100

 

Tablo 19’da kitap ve dergilerdeki etkinliklerin yaratıcılık durumlarına bakıldığında, etkinliklerin % 65’inin yaratıcı olduğu görülmüştür. İncelenen resimli çocuk kitapları ve dergilerindeki etkinliklerin % 73’ünün akıcı ve esnek olduğu, % 72’sinin orijinal olduğu, % 63’ününde de etkinliklerde detaylara inildiği görülmüştür.

SONUÇ VE TARTIŞMA

Araştırma kapsamında içinde etkinlik bulunan resimli çocuk kitaplarının en çok hikâye ve masal türünde olduğu belirlenmiştir. Bu durum, hikâye ve masal türlerinde yer alan olay, karakter öğelerinin kitapla ilgili etkinlikleri yapılandırmada etkili olabileceği düşüncesini doğurmaktadır. İncelenen çocuk kitaplarının yayınevlerine baktığımızda sırasıyla ABC Yayınları, Kaknüs Çocuk Yayınları, Ya-Pa Yayıncılık, Engin Yayıncılık, Timaş Yayıncılık, Uçanbalık Yayıncılık, Altın Bilgi Yayıncılık, Tay Yayıncılık gibi değişik yayınevlerinden kitaplarla çalışılmıştır. İncelenen resimli çocuk kitaplarında ve dergilerinin yayın yerleri genelde İstanbul ve Ankara’dır. Bu illerin sayısının giderek artması, farklı yayınevlerinin kurulması, çocuk edebiyat ürünlerinin artması ve bu işe verilen önemin artması nitelikli ve yaratıcı çocuk kitaplarının yayınlanması yönündeki çabaların bir göstergesi olabileceği yönündeki düşünceleri doğurmaktadır.

İncelenen kitapların sayfa sayısı bakımından en çok on altı-yirmi dört sayfa aralığında olduğu, en az ise otuz iki sayfa ve üstü kitaplar olduğu gözlenmiştir. Yine incelenen çocuk kitaplarının yaş aralığı değerlendirildiğinde en çok üç-beş yaş aralığına, en az ise yedi ve üstündeki yaş aralığa hitap eden yayınlar incelenmiştir. Kitaplar genel olarak okulöncesi döneme hitap etmektedir. İncelenen kitapların yayın yılları ve baskı sayısı olarak; en fazla 2010 yılından, en az 2007 yılında yayınlar incelenmiştir. Yine incelenen kitapların büyük bir kısmı birinci baskı kitaplardır.

İncelenen dergilere baktığımızda ise, on sekiz tane dergi incelenmiş olup, bu dergilerin on beşi aylık yayınlanırken, üç tanesi üç ayda bir yayınlanmaktadır. Bu durum bize kaliteli bir dergi çıkarmanın maliyetinin yüksek olduğunu aynı zamanda kaliteli bir dergi çıkarmak için daha uzun bir zamana ihtiyaç duyulduğunu düşündürmektedir (Gönen, 2007). İncelenen dergilerin on beş tanesi karma gruba hitap ederken, iki tanesi erkekler için ve bir tane de kız çocuklara hitap etmektedir. Yine dergilerin yayınlanma yerlerine baktığımızda birinciliğin İstanbul’da olduğu ve sonra Ankara’nın geldiği görülmektedir.

İncelenen dergilerin yayınevlerine baktığımızda Doğan Egmont Yayıncılık bünyesindeki dergilerin incelendiği, bunu sırasıyla Tübitak Yayınlarının, Boyut Yayıncılık, Kültür Yayıncılık vs. takip ettiğini görmekteyiz. Dergilerin sayfa sayısının en fazla otuz iki sayfa olduğu görülmüş, en az altmış dört sayfa olduğu görülmüştür. Dergiler, kitaplara nazaran daha renkli ve konu çeşitliliği olduğu için sayfa sayısının kitaba göre daha fazla olması beklenmektedir. İncelenen dergilerin genel olarak fiziksel özelliklerinin boyut, punto, kapak vs. çocuklar için uygun bulunmuştur. Hitap edilen yaşa göre en fazla ilköğretim birinci basamak ve okulöncesi dönem dergileri incelenmiştir. İncelenen dergilerin resimlerinde tamamen renkli resim kullanıldığı görülmüştür. Bu sonuçta bize çocukların daha çok renkli, canlı, hareket içeren resimlerden hoşlandıklarını düşündürmektedir.

İncelenen resimli çocuk kitaplarında ve dergilerde yer alan etkinliklere genel olarak bakıldığında, farklı türden etkinliklere yer verilmeye çalışıldığı görülmektedir. İncelenen resimli çocuk kitaplarında yer alan etkinliklerden en çok okuma-yazmaya hazırlık çalışmaları ve Türkçe etkinliklerinin olduğu görülmektedir. Bu sonuç okulöncesi dönemde edinilen ön yaşantı ve bilgilerin olumlu transferi ile ilgilidir. Özellikle okuma yazma çalışmalarındaki etkinliklerin; görsel algılama çalışmaları, dikkat ve bellek çalışmaları, problem çözme çalışmaları ve el becerisi çalışmalarından oluştuğunu görmekteyiz. Görsel algılama çalışmaları sayesinde şekil zemin ayrımı, mekânsal ilişkiler gibi etkinliklerde öğrenci daha aktif olmaktadır. Dikkat ve bellek çalışmaları etkinlikleri olan Labirent, Yedi Fark gibi etkinliklerde öğrenci olaya daha fazla yoğunlaşmaktadır. Problem çözme çalışmaları etkinliklerinde metinde anlatılanlarla ilgili sorular cevaplanmaktadır. El becerisi çalışmalarında ise boyama, kesme, kolaj, yapıştırma gibi etkinlikler incelenmiştir. Türkçe etkinlikleri bilmece, tekerleme, şiir, harf-kelime tamamlama gibi etkinliklerden oluşmuştur. Matematik-Fen etkinlikleri dört işlem, saymaca, deney ve mutfak çalışmasından oluşmuştur. İncelenen çocuk dergilerinin bir tanesinde yeni bir oyun stili tarif edilmiş ve bunun oynanması istenmiştir. Bu etkinlik oyun ve hareket etkinliği olarak araştırmamıza girmiştir.

Araştırma kapsamında, incelenen resimli çocuk kitaplarının büyük bir çoğunluğunda destekleyici materyal bulunmadığı görülmektedir. Destekleyici materyali olanların da en çok CD ve etkinlik kitabı olduğu görülmekte ve resimli çocuk kitaplarının daha çok görsel açıdan desteklendiği düşüncesini pekiştirmektedir. Bunun dışında, çocuk dergilerinde destekleyici materyal olarak en çok poster, oyun kartı verilmektedir. Bu sonuçlardan yola çıkarak, resimli çocuk kitaplarını ve dergilerini görsellik açısından olduğu kadar bilişsel, dilsel yönlerden destekleyen materyallere ihtiyaç duyulduğu görülmektedir.

ÖNERİLER

Okulöncesi dönem çocuğun dilsel, bilişsel, toplumsal ve kişilik gelişimin etkileyecek en temel duyarlık, onun sorma-bilme, öğrenme isteğinin uyarılması ve yanıtlanmasıdır. Bu duyarlığın, çocuğun ilerleyen dönemde okuma kültürü edinmesinde de önemli bir etken olacağı düşünülmelidir. Çocuğun sorma bilme isteğinin uyarılması; yaşamı ve onu bütünleyen ilişkileri anlamlandırabilmesi, onun duygu ve düşünce birikiminin devindirilmesiyle ilişkili bir süreçtir. Erken dönemden başlayarak çocukların, duygu ve düşünce birikimini devindiren geliştiren uyaranlarla buluşturulması temel bir ilke olarak benimsenmelidir. Bu uyaranların çocuklarda kavramsal gelişime, duyarlık oluşumuna, kültürel bilinçlenmeye katkı sağlaması; en özlü belirlemeyle sanatsal nitelikler taşıması beklenir. Somut bir belirlemeyle, çocukların duyu algılarını uyaran, duygu ve düşünce üretmelerine olanak sağlayan, sanatçı duyarlığı ile oluşturulmuş dilsel ve görsel gereçlere, yapıtlara gereksinim vardır. Ürünleri seçerken; Ürünün ticari getirisi, verilen hediye veya materyale göre kitap seçimi yapılmadan çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarına göre kitap seçilmelidir.

İncelenen çocuk kitaplarında ve dergilerinde son yıllarda magazin türü konulara ve reklamlara fazlaca yer verilmektedir. Çocuk-aile medya ve eğlence endüstrisi olarak tanımlanan doyumsuz piyasayı, tüm dünya için sihir üreten yüzü ile tüketimci kapitalizmi temsil eden belli başlı küresel oyuncular kontrol etmekte ve sayısız ülkede milyonlarca çocuk ve yetişkini bu sihre kapılmanın bilinç koşullarını doğallıkla tanımlamakta ve yeniden üretmektedir. Çocuk eğlence endüstrisi kendi özgün oyun aracı ve mekânından yoksun, yetişkinlerle etkileşimi sınırlanmış çocuğa sayısız medya kaynağından, sayısız platformdan görsel ürünler sunarken tüm bu film, animasyon, çizgi roman, video oyunları vb. ürünler ve içindeki karakterler her türlü tüketim ürününe ve genellikle bir çocuk dergisine de dönüşürken endüstrinin ürünlerinin, kanallarının reklam alanı olarak işlev görmektedir. Dergiye adını veren karakterlerin maceraları, posterleri, yinelenen ayrıntıları ve diğer bakılıp atılacak ıvır zıvır içeriğin yanı sıra hedef kitlesi içinde çocuğun da yer aldığı ürün ve hizmet üreten firmaların çizgi, animasyon karakterle bezeli ürünlerinin reklamları da yer almaktadır. Bu yüzden özellikle aileler, kitap ve dergi seçiminde ürünün çocuğu esir almamasına, olumsuz tutum ve davranışlara sevk etmemesine dikkat etmelidirler.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Akın, Nükhet (1998) Okulöncesi Kurum Öğretmenlerinin Çocuk Kitaplarına Karşı Tutum ve Davranışları. Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Programı, Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Ankara.

Brookshire, J., Scharff, L. F. V. & Moses, L. E. (2002) “The influence of İllustrations on Children’s Book Preferences and Comprehension”. Reading Psychology, 23 (4), 323-339.

Çakmak, Havise (1994) 1974-93 Yılları Arasında Türkçe Basılmış Resimli Öykü Kitaplarının Resimlendirilme ve Fiziksel Özellikler Yönünden İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Programı, Bilim Uzmanlığı Tezi. Ankara.

Erdoğan, Fatih (1989) 1985-87 Yeni Çocuk Yazını Ürünlerinin Konusal ve Sayısal Analizi. Bilim Uzmanlığı Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.

Gönen, Mübeccel (1988) Anaokuluna Giden 4-5 Yaş Çocuklarına Resimli Kitaplarla Yapılan Eğitimin Dil Gelişimine Etkisinin İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Programı, Doktora Tezi. Ankara.

Gönen, Mübeccel (2007) “Türkiye’de 1982 ile 2003 Yıllarında Çıkan Çocuk Dergilerinin İncelenmesi”. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Kongresi. 15-17 Kasım 2007. Ankara.

Gönen M., Durmuşoğlu M., Severcan S. (2009) “Examining the Views of Preschool Education Teachers on the Content, İllustrations and Physical Characteristics of the Picture Story Books Used in Education”. Procedia Social and Behavioral Sciences, 753-759.

Güleç Çakmak H. ve Gönen, M. (1997) “1974-1993 Yılları Arasında Türkçe Basılmış Olan Resimli Öykü Kitaplarının Resimlendirilme ve Fiziksel Özellikleri Yönünden İncelenmesi”. Türk Kütüphaneciliği, 11(1), 42-53.

Işıtan, Sonnur (2005) Resimli Çocuk Kitaplarının Benlik Kavramıyla İlgili Konuları İçermesi Yönünden İncelenmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Programı, Yüksek Lisans Tezi. Ankara.

Jalongo, Mary Renck (2004) Young Children and Picture Books (2nd ed.). Washington, DC: NAEYC.

Kaya, İsmail (2000) “Çocuk Kitabı Resimlerinde Klişe Yaklaşımlar” I. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu. Ankara Üniversitesi.

Kür, İsmet (1991) Türkiye’de Süreli Çocuk Yayınları. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.

Neydim, Necdet (2003) “Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Tarihine Sosyolojik Değişimler Açısından Genel Bir Bakış”. Çoluk Çocuk, Şubat, 30-31.

Oğuzkan, A. Ferhan (2000) Çocuk Edebiyatı. İstanbul: Bu Yayınevi.

San, İnci (2004) Sanat ve Eğitim. Ankara: Ütopya Yayınevi.

Sarı, Nihan (2006) Çocuk Kitapları İllüstrasyonları Üzerine Bir Araştırma ve Bir Örnekleme. Yayımlanmamış Yüksek Lisans TeziDokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İzmir.

Senemoğlu, Nuray (2005) Gelişim, Öğrenme ve Öğretim; Kuramdan Uygulamaya. Ankara: Spot Matbaacılık.

Sever, Sedat (2003) Çocuk ve Edebiyat. Ankara: Kök Yayıncılık.

Şimşek, Hüseyin (2002) Tanzimat ve Mutlakıyet Dönemi Çocuk Dergilerinin Eğitim Açısından İncelenmesi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara.

Torrance Ellis Paul (1968) Education and Creative Potential: Modern School Practices Series. Minneapolis: The University of Minnesota Press.

Tür G. ve Turla, A. (1981) Okulöncesinde Çocuk, Edebiyat ve Kitap. İstanbul: Ya-Pa Yayınları.

Uzmen, Selay (1993) 1970-93 Yılları Arasında Basılmış Türkçe ve İngilizce Resimli Hikâye Kitaplarının Konu Yönünden İncelenmesi. Bilim Uzmanlığı Tezi. Hacettepe Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Eğitimi Programı. Ankara.

Yaşar, Şeyma (2001) İlk Çocuk Dergilerinden Mümeyyiz. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul.

Yavuz, Bayram (2005) “Türk Edebiyatının İlk Çocuk Dergisi: Mümeyyiz”. Hece Dergisi, 104-105.

Yörükoğlu, Atalay (1998) Çocuk Ruh Sağlığı. İstanbul: Özgür Yayınları.

Comments powered by CComment

More articles from this author

Ömer Seyfettin, “11 Mart 1884 günü -Rûmî takvimle 28 Şubat 1299- Balıkesir’in Gönen ilçesinde doğdu.”[2]Ömer Seyfettin’in ilerleyen yaşlarında Gönen özlemini ve çocukluk...
1865 yılında Fatih’in Sarıgüzel Mahallesi’nde doğdu. Babası Menteşeoğulları’ndan Bahaeddin Efendi, annesi zengin bir ailenin yanında evlatlık olarak yetişen Nevber Hanım’dır....
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Türk edebiyatı ve siyasî hayatında büyük tesirler meydana getiren vatan ve hürriyet şairi, dava ve mücadele adamı, edip, yazar, gazeteci ve...
Şevval 1290’da (Aralık 1873) İstanbul Fatih’te Sarıgüzel’de doğdu. Babası, küçük yaşta tahsil için Arnavutluk’un İpek kazası Şuşisa köyünden İstanbul’a gelmiş, “temiz” mânasına...
(1873 - 1936) 1 Mehmed Âkif Ersoy, şair, fikir adamı, veteriner, eğitimci, vaiz, hafız, milletvekili, İstiklal Marşı‘nın şairi, millî şair, vatan şairi. 1873‘te İstanbul‘da Fatih...
Odlar Yurdu, Azerbaycan Bakü'de doğdu. Liseden beri edebi ve sanatsal etkinliklerle ilgilendi. Türk ve Irak Türkmen edebiyatının gazete, dergi, şiir koleksiyonları, dergileri ve...
28 Ağustos 1977 yılında doğdu. Çocukluğunu doğanın kucağında konargöçer bir aile de geçiren Arsalan Mirzayı 1983’te Şiraz’a yakın olan Kevar şehrinde eğitme başladı. Eğitimini...
Sona Mahammad gizi Valiyeva, 1962 yılında Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin Sharur ilçesinde doğdu. 1984 yılında bugünkü Azerbaycan Devlet Kültür ve Sanat Üniversitesi'nden mezun...
Orta Asya Türkleri'nin dinî-tasavvufî hayatında geniş tesirler icra eden ve "pîr-i Türkistan" diye anılan mutasavvıf-şair, Yeseviyye tarikatının kurucusu. Ahmed Yesevi’nin tarihî...
1955 yılında Yalvaç (ISPARTA) ’ ta doğdu. İlk ve orta öğrenimini memleketinde yaptı. Yüksek öğrenimini de Kırşehir ve İstanbul’da tamamladı. Çeşitli gazete ve dergilerde (Bizim...
Bu Vatan Toprağın Kara Bağrında Sıra Dağlar Gibi Duranlarındır ORHAN ŞAÎK GÖKYAY Türk edebiyatının en usta şairlerinden biri olan ve edebiyatımızda daha çok "Bu Vatan Kimin?"...
Şair (D. 28 Haziran 1929, Göktepe kasabası / Sarıveliler / Karaman – Ö. 29 Ağustos 2018, İstanbul) 28 Haziran 1929 tarihinde Karaman ili Sarıveliler kazası Göktepe kasabasında...
Ömer Lütfi METE Şair, yazar, gazeteci ve senarist. 1950 yılında Rize’nin İyidere ilçesi -eski ismi Aspet diyede bilinen- Fıçıtaşı mahallesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini...
Aşık Sefil Selimi, Asıl adı Ahmet Günbulut (d. 26 Ağustos 1933, Şarkışla - ö. 30 Aralık 2003, Sivas), yazar, türkü yazarı. İlkokul'dan sonra iki yıl ortaokula devam ettikten...
Ahmet Yılmaz Soyyer’in Şiir Dünyası Yılmaz Soyer, ya da şiir dışındaki çalışmalarıyla A. Yılmaz Soyyer, 1960 yılında Konya’nın Ereğli ilçesinde doğdu. Annesi ve babası o henüz...