Edebi medeniyet 
Ebedi Medeniyet
(Okuma süresi: 23 - 46 dakika)
Bunu okudun 0%

hasan yaverHASAN YÂVER’İN “KİTÂB-I FENNİYYE-İ ES‛ÂR” İSİMLİ ESERİ

Belâgatin beyan ve bedi‛ bölümlerinin konularından bazılarını içeren ve artık günümüzde “edebî sanatlar” adıyla kabul gören sanatlar hakkında Divan şairleri tarafından kaleme alınan eserlerin sayısı çok değildir. Genellikle divanların dibâce veya mukaddime kısımlarında şiire ve sanata dair görüşlerini ifade eden şâirler, bu konulara dair ayrı eserler yazmayı pek tercih etmemişlerdir. Edebiyatın aruz, kafiye vb. farklı alanlarına dair konularında yazılmış kitaplarda bu konuların anlaşılmasına yardımcı olması için zaman zaman edebi sanatların bazıları hakkında bilgiler verilmiştir.

Bununla ilgili olarak Ahmed el-Bardahî el-Âmidî’nin yazdığı Kitâbu Câmi‘i Envâ‘i’l-Edebi’l- Fârisî’nin “Sanâyi‘i’l-Bedî‘iyye mine’l-Arûz ve’t-Ta‘miye” bölümü, Muslihuddîn Mustafa Surûrî’nin “Bahru’l-Ma‘ârif”i, Muîdî’nin “Miftâhu’t- Teşbîh”i ve Müstakîmzâde Süleymân Sa‘deddîn Efendi’nin “Istılâhât-ı Şi‘riyye”si zikredilebilir. Bunların da belagati veya bir alt dalını direkt olarak ele almadıkları için belâgat eseri sayılamayacakları yönünde eleştiriler mevcuttur1

Çalışmamızda inceleyeceğimiz Kitâb-ı Fenniyye-i Eş‛âr, Enderunlu Hasan Yâver’e ait olup şiire ve söz sanatlarına dair müstakil bir mesnevi olması bakımından önemli bir eserdir. Edebiyatımızda şiire ve şâire dair kısa manzumeler olmakla birlikte, bu şekilde şiiri ve söz sanatlarını konu edinen mesnevi tarzında yazılmış başka bir eser şu an için elimizde mevcut değildir. Eserde hem şiirin ve şairliğin mahiyeti hakkında önemli açıklamalar hem de belli başlı söz sanatları hakkında ders niteliğinde bilgiler mevcuttur. Kitâb-ı Fenniyye-i Eş‛âr’ın metninin yayınlanmasıyla bu alanda bilinen açıklama, tanım ve örneklere yenilerinin de eklenmesi, söz sanatları konusuna farklı bir bakış açısının daha kazandırılması mümkündür. Burada öncelikle Hasan Yâver tanıtılacak sonra da eserin transkribe edilmiş metni verilecektir.

Mevcut kaynaklarda, Yâver mahlasını kullanan iki şâir bulunmaktadır. Bunlardan biri, Enderunda yetişmiş olan Hasan Yaver Bey, diğeri de Trabzonlu Yâver Efendi’dir. Çalışmamıza konu olan Kitâb-ı Fenniyye-i Eş’âr’ın Enderunlu Hasan Yâver’e ait olduğu kesindir. Zira Hasan Yâver Bey hakkında bilgi veren kaynaklarda şiirlerine örnek olarak gösterilen gazellerinin tümü elimizdeki divanda2 da mevcuttur. Trabzonlu Yâver hakkında kaynaklarda

 

fazla bilgi bulunmamaktadır. Fatin’in Tezkire-i Hâtimetü’l-Eş’âr’ında; Trabzonlu olduğu, istanbul’a gelerek Divan-ı Hümayun kaleminde ve bazı vezirlerin divan kitâbeti memuriyetinde çalıştığı, sonra rütbe-i Hâcegânîyi kazanarak tahrirat kitâbeti hizmetiyle Yanya’ya gittiği ve orada vefat ettiği yazılıdır3. Sicill-i Osmanî4 ve Tuhfe-i Nâilî’de5 de Trabzonlu divan kâtiplerinden bir şair olduğu ve Abdülmecid Han zamanında vefat ettiği belirtilmektedir.

Enderunlu Hasan Yaver Bey hakkındaki asıl önemli kaynaklar Esad Mehmed Efendi’nin Bağçe-i Safa-enduz’u6 ile Enderunlu Mehmet Akif’in Mir’at-i Şi’r7 isimli eserleridir. Bunlara göre, Yaver’in asıl ismi Hasan’dır. Babası, Sultan III. Mustafa zamanında önce Kiler-i Hassa Kethüdâlığına, daha sonra da Hazine-i Hümayun Kethüdalığına yükselerek Silahtar olan Abdurrahman Ağa’dır. Hasan Yâver, H. 1179/M. 1765 senesinde, istanbul’da doğmuştur. Babasının H.1184’de vefat etmesinin ardından, Enderun’da 12 kişiden oluşan Bıçakçı taifesine dahil edildikten sonra H. 1204 tarihinde Hâne-i Hassa’ya ulaşır. Önceleri Pertev mahlasını kullanan şâir, yine büyük bir şâir olup kendisiyle aynı mahlası kullanan Pertev Paşa’dan edebiyat ve Farsça dersleri alırken hocasının isteği üzerine şiirlerinin karışmasını engellemek için Yâver mahlasını almıştır. Mir’at-i Şi’rde “tab’-ı latîf ile mümtâz-ı akrân ve ahlak-ı hamîde ile muttasıf bir mîr-i maârif” olarak zikredilen şâirin şiir yeteneği övülmekte ve “şâ‛ir-i mâhir”olarak nitelendirilmektedir. Tarih-i Atâ’da da kendisinden “Şâir-i Mahir Kilârî Rikabdâr Yaver Hasan Beg” diye bahsedilmekte ve üç gazeliyle birkaç mısraı verilmektedir.8 Kaynakların hiç birinde şâirin ölüm tarihi verilmemiştir.

Kitâb-ı Fenniyye-i Eş‛ar9

Hasan Yâver’in bu eserinin elimizde 2 nüshası bulunmaktadır. Çalışmamızda Ü1 olarak gösterdiğimiz nüsha, şâirin istanbul Üniversitesi Ktb.

T.Y. 5458’de bulunan Divan’ının sonuna eklenmiştir. Ü2 şeklinde gösterdiğimiz diğer nüsha da yine istanbul Üniversitesi Ktb. T.Y. bölümünde 2987 numarada kayıtlıdır. Ü2 nüshası “Gunye-i Eş‛âr” ismiyle kaydedilmiş olup, eksik bir nüsha görünümündedir. Çalışmamızda Ü1 nüshası esas alınmış olmakla birlikte iki nüshanın karşılaştırılması da yapılmıştır.

Kitâb-ı Fenniye-i Eş‛âr, mesnevi tarzında yazılmış olup 441 beyitten oluşmaktadır. Aruzun Müfte‛ilün Müfte‛ilün Fâ‛ilün kalıbıyla yazdığı bu mesnevisine “Kitâb-ı Fenniyye-i Eş‛âr” ismini veren şâir, bunu hem eserinin başındaki “Hâzâ Kitâb-ı Fenniyye-i Eş‛âr Nâzımuhu Yâver-i Zâr” ibaresiyle hem de 33. beyitteki şu ifadelerle belirtmektedir:

Kâide-i nazmı çün iş‛ârdır ismi de Fenniyye-i Eş‛ârdır

Hasan Yâver, Kitâb-ı Fenniye-i Eş’âr’ı yazmasının sebebini şöyle anlatır: Şâirin, “şiire heveskâr bir peri” olarak nitelediği bir güzel, kendisinden şiir sanatını beyan etmesi için ricada bulunur. Yâver, bu işin zorluğunu izah ederek ne kadar özür beyan etse de sözünü dinletemez. “Emrine râm olmamak emr-i muhâl” diyerek o da bu kitâbı yazmaya başlar. Cenâb-ı Hakk’ın lutfuyla kolaylıklara mazhar olduğunu belirterek, bu esere “Fenniyye-i Eş’âr” ismini verdiğini belirtir.

Eserde öncelikle, şiir yazmaya başlayacak birinin mutlaka yapması gerekenler ve şiirin temel kuralları anlatılır. Daha sonra şiirde kullanılacak kelimelerin nasıl seçileceği, şiirin insana kazandırdıkları ve şiirin ve şâirin faziletleri genişçe açıklandıktan sonra söz sanatlarına geçilmektedir. Şiirin birçok kaidesi olduğunu, güzel söz söylemenin sayısız yolu bulunduğunu ifade eden Yâver, bunların bazılarını ifade edeceğini belirterek bu bölümde alt başlıklar halinde teşbih, cinas, kinaye, tezad, teşbiğ-i beliğ, tevriye, iham, iltifat, terdid, ıslâh-ı şi‛r, ilmâm, ta‛lîk-i muhâl ve fikr-i iddi‛âî gibi sanatları açıklamakta ve bunlara dair orijinal örnekler vermektedir. Bu bölümden sonra nazım şekillerine geçen Yâver, öncelikle mısra bütünlüğünün önemini vurgulamakta ve ardından rubâî, kıt‛a, kasîde, tahmîs, tesdîs ve terci-i bend hakkında bilgi vermektedir.

Hatime kısmında da Yâver, şiir için gerekli sanatlardan özet olarak bahsettiğini, ârif olan kişinin bundan da istifâde edebileceğini belirtir. Bu bölümün ve eserin son beyti şöyledir: “Oldu bu nazm ey şeh-i âlî-cenâb / Yâver- i zâruñ eseri bir kitâb”.

Kitâb-ı Fenniye-i Eş‛âr, 14 ana başlıkla bunların alt bölümlerinden meydana gelmektedir. Bazı başlıklarda anlatılan konuları da kendi aralarında ayrı bölümler halinde inceleyen, hatta bazı bölümlerde verilen örnek beyitlere ve açıklamalarına dikkat çekmek için bunları da ayrı başlıklarla belirten Yâver’in eserindeki ana başlıklarla alt bölümleri incelendiğinde karşımıza aşağıdaki gibi bir tablo çıkmaktadır. Bu kısmın faydalı olması amacıyla bölümlerin karşısına metinde kaçıncı beyitten başladıkları da yazılmıştır.

Bölüm AdıBaşladığı Beyit

  1. Der Zikr-i Nâm-ı Müellif 6

  2. Sebeb-i Te’lîf 14

  3. Der Beyân-ı i‛tizâr-ı Te’lîf-i Manzûm 25

  4. Der Beyân-ı ihtirâ‛-ı Şi‛r 35

  5. Der Tenbih-i Reftâr-ı Eş‛âr 47

  6. Der Tenbihât-ı ihtirâ‛-ı Şi‛r 56

  7. Der Tenbîh-i Elfâz-ı Münâsibe vü Mülâyime 103

  8. Der Fazîlet-i Şi‛r vü Tergîb-i Şâ‛ir î 121

  9. Der Beyân-ı Sanâyi‛-i Şi‛riyye 143

    1. Der Teşbîh Cinâsât Kinâyât 146

      1. Der Fark-ı Teşbîh u Elfâz-ı Mülâyime 170

      2. Der Ta‛rîf-i Tecnisât 174

        1. Der Beyân-ı Cinâs-ı Tâm 184

        2. Der Beyân-ı Cinâs-ı Nâkıs 187

      3. Der Beyân-ı San‛at-ı Kinâyet 189

    2. Der Beyân-ı San‛at-ı Cem‛-i Tezâd 201

      1. Der Beyân-ı San‛at-ı Mahfî 207

        1. Beyt Der San‛at-ı Tezâd-ı Mahfî 209

        2. Der Şerh-i Beyt-i iştihâd 210

      2. Der Temsîl-i Cem‛-i Tezâd-ı Âşikâr 216

    3. Der Ta‛rîf-i Teşbîh-i Belîğ 226

    4. Der Beyân-ı San‛at-ı Islâh-ı Şi‛r 246

    5. Der Beyân-ı San‛at-ı imlâm 268

    6. Der Beyân-ı San‛at-ı Fikr-i iddiâî 291

    7. Der San‛at-ı iltifât 323

    8. Der San‛at-ı Mahlas-perverî 327

    9. Der Beyân-ı Ta‛lîku’l-muhâl 330

    10. Der Beyân-ı San‛at-ı Terdîd ü iştibâh 355

          1. Misâl-i Terdîd Beyt 362

          2. Misâl-i iştibâh 363

        1. Der San‛at-ı Tevriye vü Îhâm 365

          1. Misâl-i Îhâm 375

          2. Beyt Der Temsîl-i Îhâm 381

  10. Der Beyân-ı irtibât-ı Mısraeyn 383

  11. Der Ta‛rîf-i Rubâî 408

  12. Der Ta‛rîf-i Kıt‛a vü Kasâid 410

  13. Der Ta‛rîf-i Tahmis-i Gazel ve Tesdîs-i Gazeliyyât 419

    1. Der San‛at-ı Tahmîs-i Diger 425

    2. Der San‛at-ı Tesdîs 427

  14. Der Beyân-ı ihtirâ‛-ı Tercî‛-bend 431

  15. Hâtime-i Kitâb 437

 

Hâźâ Kitâb-ı Fenniyye-i Eş‛âr

Nâžımuhu Yâver-i Zâr10

Müfte‛ilün Müfte‛ilün Fâ‛ilün (- + + - / - + + - / - + -)

  1. Besmele-i ģamd-i Cenâb-ı Ĥudâ Taŝliye-i rûģ-ı şeh-i enbiyâ11

  2. Tarżiye evlâdına aŝģâbına Medģ ü śenâ tâbi‛ u aģbâbına12

  3. Ed‛iye-i ģażret-i şâh-ı cihân Ya‛ni Selîm Ĥân-ı şeh-i Kâmrân

  4. Cümleye da‛vâtı ehem belki farż Çünkü odur pâdişeh-i rûy-ı arż

  5. Ģaķ ide taģtında anı ber-devâm Adli ile bula cihân intižâm

    Der Źikr-i Nâm-ı Müellif

  6. Evvel-i dîbâcede ba‛d-i du‛â Nâm-ı müellif añılur ibtidâ

  7. Yâver-i bî-mâye vü bîçâre-dil Zâr-ı ĥazîn-ĥâšır u âvâre-dil

  8. Ya‛ni bu âvâre-i vâdî-i ‛aşķ Rukbe-zen-i meclis ü nâdî-i ‛aşķ13

  9. Eyledi taģŝîline şi‛rüñ heves Ģâŝıl oldu eyledigi mültemes

  10. itdi bir üstâda muvaffaķ beni Ģażret-i Feyyâz u Kerîm u Ġanî

  11. Müddet-i endekte ser-firâz olup14

    Kesb-i ma‛ârif ile mümtâz olup

  12. Ķâ‛ide-i şi‛ri ta‛allüm idüb Veznile eş‛ârı tekellüm idüb15

  13. Ķâ‛ide-i şi‛ri ki ģal eyledüm Şâ‛ir olup kesb-i kemâl eyledüm

    Sebeb-i Te’lîf16

  14. Var idi bir gülbin-i bâġ-ı hüner Fenni-i nažm idi aña mu‛teber17

  15. ‛illet-i ġâiyye-i taģŝîl idi Nüsĥa-i ‛aşķım aña tekmîl idi18

  16. Ġonca-i gülzâr-ı lešâfetdi ol Sünbül-i bûyâ-yı žerâfetdi ol19

  17. Dilde idi ġamzesinüñ yaresi Yoġ idi hiç yaresinüñ çâresi20

  18. Serv-i ser-firâz-ı çemenzâr-ı ‛aşķ Gülbin-i nâ-reste-i gülzâr-ı ‛aşķ21

  19. Bâġ-ı hünerde yetişen nev-nihâl Serv-i çemen ŝuffe-i ġunc u delâl

  20. Šab‛ı selîs idi çü dürr-i nažîm22

    ‛Aşķı derûnumda ‛aźâb-ı elîm

  21. Şi‛re heveskâr idi çün ol peri Eyledi cân u dilimi serseri23

  22. Šâlib idi kesb-i kemâl itmege Sözlerini siģr-i ģelâl itmege

  23. Didi baña bir gün o nev-res civân24 Ŝan‛at-ı şi‛riyeyi ķılsañ beyân

  24. Çün dür-i manžûm ola o nažmile Neşr ola ‛âlemlere dilden dile25

    Der Beyân-ı i‛tiźâr-ı Te’lîf-i Manžûm26

  25. Didüm o dem ol gül-i zîbendeye Her ne kim emr eyleriseñ bendeye

  26. Ez-dil ü cân ben iderüm imtiśâl27 Emre mušî‛ olmamaġa yoķ mecâl

  27. Nažmile olmaz ŝanuram dil-nişîn Nažm olur gerçi ki dürr-i śemîn28

  28. Şerģe yine ķâ‛ide muģtâc olur Gerçi me‛ânîsini ehli bilür

  29. Her ne ķadar ettim ise i‛tiźâr Diñlemedi ol şeh-i âlî-tebâr29

  30. Râġıb idi nažma o dürr-i yetîm Şâ‛ir idi hem-çü Nedîm u Nažîm

  31. Emrine râm olmamaķ emr-i muģâl Eylemedim terki içün ķîl u ķâl30

  32. Aldım ele ĥâmeyi yazdım hemân Eyledi elšâfın ‛ıyân Müste‛ân

  33. Kâ‛ide-i nažmı çün iş‛ârdur ismi de Fenniyye-i Eş‛ârdır

    Der Beyân-ı iĥtirâ‛-ı Şi‛r31

  34. Diñle begüm Yâver-i dil-dâdeyi Gösterür eş‛âre reh-i câdeyi32

  35. Şi‛ri güzel söylemenüñ šarzı var Ŝan‛at-ı eş‛âr ile ey gül-‛iźâr33

  36. Şi‛re heveskâr olan ehl-i źekâ Bilmelidir ĥayli lüġat ibtidâ34

  37. Ezberine almalıdır eñ aķal Ģâŝılı biñden mütecâviz ġazel

  38. Her biri memdûģ-ı ekâbir ola Münteĥab-ı şâ‛ir -i mâhir ola

  39. Hem oķu eş‛ârı revân u selîs Gûş iden aģbâba gele tâ nefîs35

  40. Ögrene gör şâ‛irüñ ešvârını Šarzını ta‛bîrini reftârını36

  41. Söylemege şi‛ri heveskâr iseñ Ģıfžuña al bir nice eş‛ârı señ

  42. Baķ nice šayy eylemiş eş‛ârını Gör ķudemânuñ daĥi ešvârını37

  43. Tâze me‛ânîler idüb iĥtirâ‛ Şi‛ri olur şâ‛ire tâze metâ‛

  44. Söylemege şi‛ri selâset gelür Ģıfž ederek šab‛a lešâfet gelür38

  45. Kâmil olup tâze meżâmîn bulur Ma‛rifeti gün gibi efzûn olur39

  46. Ŝan‛at-ı eş’ârı güzel bilmeli Söylemenüñ šarzını ögrenmeli40

    Der Tenbîh-i Reftâr-ı Eş‛âr41

  47. Medhi medih hezli hezil źemmi źem Her birinüñ šarzını bilmek ehem

  48. Her birinüñ šarzı var ešvârı var Şânına lâyıķ dür-i güftârı var

  49. Vaŝf-ı ulûhiyyet ü na‛t-ı resûl Midģat-i aŝģâb-ı güzîn ü betûl

  50. Medģ-i şehân u vüzerâ vü kibâr Midģat-i şüc‛ân-ı şecâat-şi‛âr

  51. Her birinüñ šarzı var âdâbı var Her birinüñ câme vü eśvâbı var

  52. Her biri başķaca medģ olunur Her birine dürlü śenâ bulunur

  53. Başķaca medģiyyeye üslûb var Medģ olunur gerçi ki maģbûb var

  54. Šarz-ı ġazel medģdir ammâ diger Olsa da medģiyye fâli eger

  55. Šavr-ı mediģ başķa ķadiģ başķadur Hîç ola mı hicvile medģiyye bir

    Der Tenbîhât-ı iĥtirâ‛-ı Şi‛r42

  56. Ey nigehi cân u dilüñ âfeti Ģall olur insâna şi‛r ŝan‛ati

  57. Yoĥsa teemmülle tefekkür ile Ŝan‛at-ı eş‛ârı teźekkür ile43

  58. Söyleme ķâbil mi bedîhî süĥan Olsa daĥi her ne ķadar ehl-i fen

  59. Ya‛ni düşünmeksizin inşâ ider Şâ‛ir olan şi‛ri ki imlâ eder44

  60. Her şeyüñ aŝģâbı var erbâbı var Her kütübün faŝlı var ebvâbı var

  61. Ŝan‛at-ı eş‛ârı gel üstâde ŝor Kûhları delmegi Ferhâd’a ŝor45

  62. ‛Âşıķa ŝor ģüsn-i dil-ârâ nedür Şâ‛ire ŝor mısra‛-ı ġarrâ nedür46

  63. Yek-fen olan şâ‛ire şâ‛ir dinür Ŝan‛at-ı eş‛ârda mâhir dinür

  64. Kim dise ma‛lûm baña her fünûn Di aña ĥavf eyleme ehl-i cünûn47

  65. Cümle fünûnı kişi bilmek muģâl Her şeyi ögrenmege yoķdur mecâl

  66. Bilse de bil-cümle bilü her feni Bilme kemâliyle ne mümkün anı48

  67. Fennini şi‛rüñ hele taģŝîl ķıl Šarzını âdâbını tekmîl ķıl49

  68. Şi‛r ile inşâyı šutup yek-nesaķ Şâ‛ir olup münşî olup źevke baķ50

  69. Eyle tetebbu‛ selef eş‛ârını Ögrenesin šarzını âdâbını51

  70. Her birine eyleme taķlîd lîk Ġâyetle olsa da ešvârı nîk52

  71. Lafžı güzel bir nice eş‛âr var Lîk meżâmîni degül sâz-kâr

  72. Lâzım olan şi‛rde mażmûndur Lafž ise ma‛nâsına maķrûndur53

  73. Şi‛r diyüp cem‛-i lüġat eyleme Her geleni ĥâšırına söyleme54

  74. Ba‛żısı cem‛-i lüġat itmiş belî Ķâ‛ide-i şi‛ri yerinde velî

  75. Baķ eśer-i Nâbîye ey gül-mizâc Ķalmaya hiçbir lüġata iģtiyâc55

  76. Ġayri lüġat cem‛ine etme heves Nâbî-i merģûmuñ o dîvânı bes56

  77. Sâde şi‛ir söyleme âsân degül Her güzele câmesi cesbân degül57

  78. Câmesiz olursa ne olur güzel Lafžile rengîn olur yâ gazel

  79. Şi‛ri ŝaķın söyleme inşâ gibi Münşî-i bî-mâye-i ĥod-râ gibi58

  80. Vezn içün elfâž-ı mükerrer ile Gelmiye elfâž-ı ġarîbe dile59

  81. Lafž-ı ġarîbe hele meş’ûmdur Ģarf-i tenâfür ise meźmûmdur60

  82. Ģaşv-i kelâmı çıķarub atasın Nažmıña şâyeste lüġat ķatasın61

  83. Nažmıñı ķıl ģaşv-i kelâmdan berî Çün dür-i manžûm di nažm-ı teri62

  84. Farsile ver zîneti eş‛âre hep

    Lafž-ı ‛Arab Türkîye vermez šarab63

  85. Şi‛rüñe ġâyet ile diķķatler it Ŝan‛at ile söylemegi ezber it64

  86. Ŝan‛at ile eyle meâlin edâ Şi‛r-i teri söyler iken dâimâ65

  87. Fass-ı nigîn gibi otursun sözün Cevher-i nâ-yâb-veş olsun sözün66

  88. Ba‛zılaruñ şi‛ri olur bî-meâl67

 

Muŝšalaģ elfâžile sâde maķâl

100.

Her söze elbette münâsib olur

89. Muŝšalaģ eş‛ârı idüb iddiĥâr

101.

Şâ‛ir olan anı arar da bulur75 Ĥâšır-ı mażmûn ki gele nâgehân76

Eyleme sen kendüñe sermâye-dâr68

Lafž-ı mülâyim ile vir ģüsn ü ân

90. Ģaşv-i süĥan şi‛rde pek nâ-becâ Câme-i zer-târde hem-çün yama69

102.

Her gazelüñ evveli mašla‛ olur Her gazelüñ âĥiri maķša‛ olur77

91. Ĥâmeyi çün esb-i rehe uydurur

Hegbesine bulduġunı šoldurur70

Der Tenbîh-i Elfâžı Münâsibe vü Mülâyime78

103.

Lafž-ı mülâyim o söze didiler

92. Vezne hele diķķat it ey âfitâb

Olmaya şi‛rüñde ŝaķın irtikâb71

Birbirine uya çü şîr u şeker

93. Şi‛rüñi ķıl lü’lü-i manžûm-vâr

104.

Lafžı ola birbirine âşinâ

Ma‛nî-i bî-gâne ola rûşenâ79

Nazmuñı ķıl ġâyet ile âbdâr

105.

Serv-i sehî ile çü ķadd-i nigâr

94. Mıŝra‛ınuñ ikisi de naġz ola

Fıstıķ u bâdem gibi yek-maġz ola72

Bâzû-yı ‛uşşâķ ile şâĥ-ı çenâr

106.

Ġonca ile la‛l-i leb-i nev-resân

95. Mısra‛-ı evvel ola ey ĥoş-ĥırâm

Gül ile gül-berg-i ruĥ-ı dilberân

Mıŝra‛-ı śânîne merbûš-ı tâm

107.

Kâkül-i ĥaš sünbül-i şebbû ile

96. Mısra‛-ı evvelleri yap ibtidâ

Aldıraraķ mıŝra‛-ı śânî aña73

Dür dişi cânânenüñ incü ile

97. Her ġazelüñ ey ruĥı gül serv-ķad

108.

‛Anber ile müşkile ĥâl-i siyâh

Nergis-i ĥunĥâr ile çeşm ü nigâh80

Ekśerinüñ beyti olur beş ‛aded

109.

La‛l-i leb-i dilberi ŝaģbâ ile

98. Her süĥânuñ lafžına ķıl ihtimâm

Gerden-i billûrunı mînâ ile

Eyleme ta‛bîrde teşbîh-i ĥâm

110.

Sîneyi âyîne-i billûr ile

99. Olmasa elfâžı mülâyim eger

Çirkin olur ģüsn alamaz şi‛r-i ter74

Levn-i ruĥuñ ŝafvetini nûr ile

111.

Her neye teşbîhe münâsibse hep Şi‛rüñi ol vechile ķıl münteĥab81

 

Şâhid-i mażmûn gibi maģbûb olur

112. Ba‛żısı cinsi ile bulur revâc

Ba‛żısı żıddıyla ider imtizâc

124.

Ehl-i süĥan âdemi herkes sever

Herkesüñ ‛indinde olur mu‛teber

113. Gerçi ki oķ šoġrı kemân egridir

Egri ile šoġrı olur bunda bir

125.

Şâ‛ir olan ‛âlim-i ma‛nâ olur

Her sözi zîbâ vü dil-ârâ olur86

114. Ebrû-yı ĥûbân daĥi kecdür belî

Tîr-i müjeyle yaraşur ĥoş velî

126.

Şâ‛irüñ a‛lâları olur hümâm

Şâ‛ir olur mažhar-ı sırr-ı kelâm

115. Gerçi ķılıç egri olur dâimâ

Egriligi oldu münâsib aña82

127.

Her sözi sermâye-i ‛irfân olur

Vefķ-i maģal olmaġa şâyân olur

116. Ebrû-yı ĥubân eger olsaydı râst

Ģüsnüni de rü’yeti eylerdi kâst

128.

Ehl-i ĥıred ekśeri şâ‛ir olur

Ģikmete her bir sözi dâir olur

117. Bilini cânâne elif ķaşı yâ Râstile kec böyle olur âşinâ83

129.

Dehrde bir neş’e-i ‛užmâ olur

Bunları hep şâ‛ir -i ġarrâ olur87

118. Cümlesini yazsañ olur bir kitâb

130.

Şâ‛iri eş‛ârı ider terbiyet

Birķaçın itdüm burada intiĥâb

Derdine güftârı virür tesliyet

119. Buña ķıyas eyle ķuŝûrun şehâ işte bu beyt ola saña reh-nümâ

131.

Şâ‛ir olan ģâzin-i Raģmân olur Şi‛r-i ģikem-perveri burhân olur88

120. Her sözünüñ lafžı mülâyim ola

132.

Ķalbe dinür Ka‛be-i ehl-i ŝafâ

Birbirine her biri lâzım ola

Ķalbe dinür ģâŝılı beyt-i Ĥüdâ

Der Fażîlet-i Şi‛r u Terġîb-i Şâ‛irî84

121. Şi‛re heveskâr olan insan olur

Šâlibi hem ŝâģib-i ‛irfân olur85

133.

Şâ‛ir olan ķalbine mâlik olur Vâŝıl-ı Ģaķ olmaġa sâlik olur

134.

Şâ‛irüñ endîşesi Allâh olur

122. Ģażret-i Âdem didi şi‛r evvelâ

Vâķıf-ı ģâl-i dil-i âgâh olur

Şâ‛ire mevrûś-i pederdir bu hâ

123. Ehl-i süĥan ‛âleme merġûb olur

135.

Ģażret-i Pîr şi‛re kerâmet didi

Ģâŝılı kimyâ-yı sa‛âdet didi89

 

136. Fikr-i şi‛r ķalbi kim ider celî

Ya‛ni süĥan-perver ü mu‛ciz-beyân95

Fikr iderek şi‛ri olursun velî

137. Cümle velînüñ güzel eş‛ârı var

148.

Benzedilen nesne münâsib ola

Ģâŝılı teşbîhine lâyıķ ola96

Her birinüñ bir nice âśârı var90

149.

Bâde-i gülgûn ki virür ģâleti

138. Şâ‛ir olan ķurb-ı ilâhî bulur

Rengi ile bezme virür zîneti

Vâķıf-ı esrâr-ı ilâhî olur

139. Şâ‛ir aña dirler o ‛âşıķ ola

150.

Sâġar-ı la‛leyn-i leb-i dilberân Ancılayın neş’e-resândır hemân97

Söyledügi ķavlde ŝâdıķ ola91

151.

Anuñ içün cümle-i ehl-i hüner

140. Herze-süĥan şâ‛ire şâ‛ir dimem

Bâdeyi la‛l-i lebe beñzettiler

Kim vere güftârı derûna elem

152.

Gül daĥi rûyuñ gibi ĥandândur

141. Şi‛r aña dirler dinile ‛aşķile

Gerçi ki taģŝîl olunur meşkile92

Revnaķ-ı bâzâr-ı gülistândur

153.

Anuñ içün güllere teşbîh ider

142. Ŝan‛atını ögrenüp üstâddan

Anı süĥandân olan ehl-i hüner

Ma‛nâ bula ‛âlem îcâddan

154.

Bülbül-i şeydâ ise nâlendedür

Der Beyân-ı Ŝanâyi‛-i Şi‛riyye

143. Ŝan‛at-ı şi‛rüñ ki nihâyâtı yoķ

Ģasret-i gülzâr ile giryendedür

Ķâ‛idesinüñ daĥi ġâyâtı yoķ

155.

Mevsim-i feryâdda ârâmı yoķ

Ġonçeler aġzında gezer nâmı yoķ

144. Eyleyeyim ben sana ba‛żın beyân

Ģıfžına almaġa çalış sen hemân

156.

Tâ-be-seher râģatı yoķ ĥâbı yoķ

145. Ŝan‛atın evvel bilüp esmâsını93

Ĥûnı aķar dîdesinin âbı yoķ

Ögrenesin ŝonra müsemmâsını

157.

Anuñ içün ģaste vü ‛âşıķlaruñ98

Âteş-i ģasret ile yanıķlaruñ

 

Der Teşbîh Cinâsât Kinâyât

  1. Şi‛rde teşbîh u kinâyât olur Şi‛rde envâ‛-ı cinâsât olur94

  2. Şi‛rde teşbîh aña dir şâ‛irân

 

158. Mürg-i dili buña olundı miśâl99 O da bu da derdile çün bî-mecâl

159. Şem‛e yaķar cismini pervâneler

171.

Her ne ki elfâž-ı mülâyim ise

Şem‛ile şeb zeyn olıcaķ ĥâneler

Anda anı anması lâzım ise

160. Vuŝlatı yanmaġladır ol bî-kesüñ

172.

Cümlesini źikre eder ihtimâm105

Sen daĥi yan çıķmasun ammâ sesüñ

Nažmı da her şâ‛ir-i mîr-i kelâm

161. Râh-ı fenâya giren ‛âşıķ-miśâl Da‛vî-i iĥlâŝda ŝâdıķ-miśâl

173.

Lafž-ı mülâyim buña gerçi yaķın Başķa şebâhet yine ey ĥûr-în106

162. Urdı yanar ateşe cân u serin

Nâr-ı caģîm eyledi ŝan kim yerin

174.

Der Ta‛rîf-i Tecnisât

Ĥatda olur lafıžda olur cinâs

Anı bilür cümle me‛ânî şinâs

163. Bü’l-hevesüñ gerçi maķâlı budur

‛Âşıķ-ı ĥâŝuñ hele ģâli budur100

175.

Gâhîce nâķıŝ ü gehî tâm olur

Ma‛nî-i bîgâne aña râm olur

164. Gerçi ki pervâne yanar maģv olur

Bâde-i dîdâre ķanar maģv olur101

176.

Ĥatda cinâsı yazayım ibtidâ

Lafž u me‛ânîdekini śâniyâ

165. Ġâlib aña yanması ‛âşıķlaruñ Âteş-i hicrânile yanıķlaruñ102

177.

Ĥatda olan ģüsn ü ģasen gibidir

166. Şu‛le-i ‛aşķıyla yaķar cânını103

Śümn ü śemen ‛adn ü ‛aden gibidir

Yârüñ añub ģüsnünü vü ânını

178.

Lafžı olur hey’et-i imlâda bir

167. Her dem ü an yanmada dil-dâdeler

Lîk degül her biri ma‛nâda bir

Can verüb olmaķtadır üftâdeler

168. Anuñ içün aña olunur miśâl

179.

Hem de ķırâatde muġâyir olur

Yazılış imlâda velî bir olur107

‛Âşıķ-ı cân-dâde vü ĥûb-iştimâl

169. Cümle teşbîhi eger bâb bâb Yazsam olur bir koca cild kitâb104

180.

Lîk begüm lafžda olan cinâs Ma‛nî-i elfâžda çün iķtibâs

Der Farķ-ı Teşbîh u Elfâž-ı Mülâyime

181.

Gâhî olur ma‛nîsi bir lafžı bir

170. Lafž-ı münâsibde şebâhet şebîh

Gâhîce de lafžı daĥî ġayridir

istemez ammâ anı bil ey vecîh

182.

Lafžı ki ma‛nî ile olmaya bir

Bak meśelâ işte şunuñ gibidir

 

  1. Farķ idemez ģüsnünü ŝôfî-i ĥar Gav gibi yüzüne bel bel baķar108

    Der Beyân-ı Cinâs-ı Tâm109

  2. Tam olıcaķ ma‛nî-i lafž-ı cinâs Ĥoşluġunı eyle bu sözden ķıyâs

  3. Oldı ayuñ onbeşi ey rûşen ay Rûyuñı gösterme misin baña ay

  4. Lafžile imlâsı bunuñ gerçi bir Ma‛ni-i elfâžı velî başķadır110

    Der Beyân-ı Cinâs-ı Nâķıŝ111

  5. Tîr u teber pîr ü biber gibidir Şîr ü şütur seyr ü siyer gibidir

  6. Gerçi kim elfâžınuñ imlâsı bir Noķšaları lîk muġâyircedir

    Der Beyân-ı San‛at-ı Kinâyet

  7. Šarz-ı ķadîm-i şu‛arâ-yı kühen112 Cümle kinâyât idi šavr-ı süĥan

  8. Enverî Ĥâķânî Senâyî Ģakîm Şeyĥ Nižâmî vü Şifâyî ģakîm

  9. Nice esâtîr-i ķadîm u kühen Nušķ-ı belîġânesi oldı bu fen113

  10. Ŝoñra gelenler ânı terk itdiler Vâdi-i nâ-reftelere gittiler

  11. Šarz-ı kinâyâtı beyân idelim Peyrev-i üstâd olalım gidelim

  12. Šarz-ı kinâyât aña der şâ‛irân Mâhir-i ĥoş-lehçe-i ‛ilm-i beyân

  13. Her şeyi esmâsı ile söylemez ism-i müsemmâsı ile söylemez

  14. Bâde demek istese dir âb-ı ter Lü’lü-i dendânına yârüñ güher

  15. Şîşe dimek istese dir âb-ı ģuşķ Ĥâl daĥi söylemek isterse müşk114

  16. Dîdeye nergis ruĥ-ı cânâne gül Ġoncayı la‛l-i leb ü âlda mül115

  17. Âyîneden sîm-ber eyler murâd Bâd-ı ŝabâdan ĥaber eyler murâd

  18. Ģâlini bu šarza ģikâyet ider116 Her sözi bir şeyle kinâyet ider

    Der Beyân-ı Ŝan‛at-ı Cem‛-i Teżâd

  19. Revnaķ-ı eş‛ârı ider izdiyâd Nažmdaki ŝan‛at-ı cem‛-i teżâd

  20. Cem‛-i teżâdın daĥi envâ‛ı var Gâhî olur maĥfî gehî âşikâr

  21. Maĥfî teżâd ana dir ehl-i süĥan Anı teżâd ŝanmaya her bir gören

  22. Diķķat iden farķ ide ma‛nâsını

 

Añlamayan bilmeye îmâsını

Der Temśîl Cem‛-i Teżâd-ı Âşikâr

216.

Cem‛-i teżâd olsa eger âşikâr

205. Lîk degül öyle teżâd-ı celî

Miśli anuñ bî-‛aded ü bî-şümâr

Andaki żıddiyet olur müncelî

206. Söyleyeyim her birisine miśâl

217.

Gök ile yir arasına ķıl nigâh

Fehm idicek itmeyesin ķîl u ķâl

Baķ ne ki var cümle beyâż u siyâh

Der Beyân-ı Teżâd-ı Maĥfî117

218.

Žulmet u envârile leyl ü nehâr

207. Aña dinür cem‛-i teżâd-ı nihân

Rûz u şeb u šatlı acı âb u nâr

Kim vere żıddını ķalbe gümân

219.

Ģuşkile ter ulvî ile süflegân

208. işte bu beyti aña temśil eder

Ŝaġ u ‛alîl pîr ile hem nev-civân

Baķ ne güzel ĥâme-i mu‛ciz-eśer

Beyt Der San‛at-ı Teżâd-ı Maĥfî118

220.

Żıd olaraķ her ne ki mevcûddur Miśli anuñ bûd ile nâ-bûddur

209. Hicri ile oldu çü ‛aşķım füzûn

Oldı o mehpâre baña germ-ĥûn119

221.

Ķıŝa uzun birbirinüñ żıddıdur

Kemle füzûn birbirinin żıddıdur

Der Şerģ-i Beyt-i iştihâd

210. Bârid ü rašb oldu mehüñ šıyneti

222.

Cümlesi yazılması mümkün degül

Eylemez eşyâ ile germ ülfeti

Ķâ‛idesin źihnine al añla bil

223.

Bunları bir yerde görürseñ eger

211. ‛Aşķ ise çün ateş-i sûzândur

Cem‛-i teżâd olduġını vir ĥaber

Sîne-i ‛uşşâķ çü nîrândır

224.

Şâ‛ir-i ĥoş-gûlara sermâyedür

212. Serdile germ itmez iken ictimâ‛

Cem‛-i teżâd ŝan‛atı bî-ġâyedür

itmez iken birbirine elvedâ‛

225.

Sözlerine şâ‛ir-i mu‛ciz-beyân120

213. Eyledi hicrinde çü ‛aşķım ġulüv

Cem‛-i teżâd ile virür hüsn ü ân

Oldum o mehpâre ile rû-be-rû

Der Ta‛rîf-i Teşbîh-i Belîġ

226.

Şâ‛ir-i dânâ-dil ü âzâde-ser

214. Gelmek ile böyle ĥafî bir yere

Bir şeyi çün bir şeye teşbîh ider

Baķ ne güzel ķayd olunur deftere

227.

Eylese teşbîhini cesbân-ter

215. Böyle bu mażmunda biñ beyt olur

Aña da teşbîh-i belîġ didiler

Diķķat idüb kim ki ararsa bulur

228.

itmeli teşbîh-i belîġi beyân

Gûş idicek ķalmaya žann u gümân

229. Aģsen-i şi‛r ekzebuhu didiler

Añla begüm hep küberâ-yı hüner

242.

Şâhid-i bâzâr-ı oyun olsa ger125

230. Şi‛r alur ģüsnünü iġrâķile121

Cevr ü cefâ olsa da kârı eger

Olmasa ger cümlesi gerçek bile

243.

Gelse ĥašı şâ‛ir olan söylemez126

Bu oyunun bitdi ŝaķalı dimez

231. Lîk yalan olsa da uyġun ola

Serv-ķadân gibice mevzûn ola

244.

Hezl ü mizâģ itme murâd eylese

Yoķ żararı böylesine söylese

232. Eyleyelim biz burada bir miśâl

Tâ ki bu da‛vâmıza ola mecâl

245.

Yoĥsa temeddüģde bu teşbîhler

233. Olsa da yârüñ ger uzun ķâmeti122

Urmaġa beñzer ĥara zerrin eger

Der Beyân-ı Ŝan‛at-ı Iŝlâģ-ı Şi‛r

Şâ‛irüñ artırmaķ olur ‛âdeti

246.

Şi‛rüñ olur ĥurdeleri bî-şümâr

Gûşiş idüb kesbine ķıl i‛tibâr

234. Artırur ammâ bunu teşbîh ile

Artar anuñla yine lušfı bile123

247.

Her ne ise lâzime-i şâ‛irân

Kesbine ķıl ya‛ni anuñ der-miyân

235. ‛Ar‛ar ile serv ile teşbîh ider

Şâ-ĥı gül-i ter ile teşbîh ider

236. Yoĥsa minâre dimekle šaş dimez

248.

Fennini taģŝîl ķıl üstâddan

Behre-ver ol mürşid ü irşâddan127

Her bir uzun şeyle başabaş dimez

249.

Söylemege eyle heves ba‛d-ez-în

237. Ķaşlara dir gerçi hilâl ü kemân

Tâ kim ola şi‛r-i terüñ dil-nişîn

Ķavs-i ķuzaģ dimede eyler gümân

250.

Lafžı zebân-zed ola ma‛nası ĥûb

238. Kirpüge dir nâvek ü tîr-i ķażâ

Şi‛rini evrâd ide ehl-i ķulûb

Nîze süñû dimegi görmez revâ

251.

Olmaya bir lafžı ŝaķın nâ-be-câ

239. Beñzese de mâha ruĥ-ı mihr-gûn

Ŝan‛at-ı ıŝlâģı görürler revâ

Ay çicegi olmaz aña rû-nümûn

240. Bînî vü engüştüne yârüñ elif

252.

Şâ‛ir-i pür-ma‛rifet-i mû-şikâf

Âyîne-i šab‛ u dili k’ola ŝâf128

Ĥašš u ruĥa mihr ü mehi münĥasif

253.

Ŝarf-ı nigâh idicek eş‛âre hep129

241. Parmaġa bir kimse dimez çün ĥıyâr Olsa da zîbeşde-i bâġ u bahâr124

Diķķat ider bî-ġaraz ü bî-sebeb

 

254. Görse ki bir beytini bir şâ‛irüñ

266.

Ŝan‛at-ı ıŝlâģ dimezler aña

Zu‛mı ile bu hünere mâhirüñ

Kim ki görür ise ider beddu‛â

255. Ģüsni güzel câmesi nâ-ĥoş ola Ya‛ni ‛ibârâtı müşevveş ola130

267.

Ŝan‛at-ı ilmâm yaķındur buña Ancaķ anuñ šarzı da ġayrî edâ

256. Ba‛żı maģallin bozup ıŝlâģ ider

Der Beyân-ı Ŝan‛at-ı ilmâm133

Ma‛rifetüñ gün gibi îżâģ ider

268.

Terceme vâdisi daĥi başķadur

Her birin ögrenmede var nice sır134

257. Ķâili görse anı ġayrın ŝanur

Ma‛rifetüm var demege utanur

269.

Ŝan‛at-ı ilmâmı diyem evvelâ

Tercemeyi söyleyeyim śâniyâ

258. Böylece taŝģîģ olan ebyât hep Olmalı taŝģîģ idenüñ bî-ta‛ab131

270.

Ŝan‛at-ı ilmâm aña dir ehl-i fen

Ya‛ni ki dâniş-ver-i ehl-i süĥan

259. Ŝan‛at-ı tażmîn yaķındur buña

Żam olunur mısra‛-ı diger aña

271.

Ġayrüñ alup ma‛na-yı beytin tamam

Ġayri ‛ibâretle verürler nižâm

260. Lîk o şaršile żamîme ola

Ma‛na-i manžûme teraķķî bula

272.

Daĥi lešâfet bula mażmûn-ı beyt

261. Hem daĥi tebdîl ola ma‛na-yı beyt132

Daĥi ĥalâvet bula mażmûn-ı beyt

Ola füzûn ma‛nâ-yı ra‛nâ-yı beyt

273.

Böylece olur ise sirķat degül

Daĥl olunur šarz u ķabaģat degül

262. Ŝan‛at-ı ıŝlâģ ile tażmînler

Böyle olursa olur ey pür-hüner

274.

Ma‛na vü mażmûna gelürse ĥalel

Olmaz ise hem daĥi lafžı güzel

263. Yoĥsa bozup ġayrinüñ eş‛ârını

Añlamayup šarzını güftârını

275.

Beyt-i ķadîmüñ k’ola mażmûnı ĥûb

Sen o zaman itmiş olursun ‛uyûb

264. Lafž-ı be-câsın çıķarup nâ-be-câ

Ŝan‛at-ı ıŝlâģ ķoya nâm aña

276.

Nev-hevesüñ kârı degüldür bu kâr

Seng-i ša‛nile olunur seng-sâr

265. Beyt-i müzeyyenleri idüp ģarâb

Eyleye âĥûr-ı ģarân-ı devâb

277.

‛Âlim aña bir nice ‛illet bulur

Sârıķ-i mażmûn deyü şöhret bulur

 

278. Tercemenüñ ŝan‛atı lîkin diger

Der Beyân-ı Ŝan‛at-ı Fikr-i iddi‛âî137

Ĥoşça ider ise olur ol hüner

291.

Tayy-ı mezâmîn k’ola bâ-iddiâ

Nazma virür ziynet-i hüsn ü bahâ

279. Fârisî vü tâzî vesâir zebân

Her ne lisândan ise çün tercemân

292.

Tâze ider šarz-ı ķadîmi bu fen

Dilber-i šıfla döner eski süĥan

280. Ģarf-be-ģarf lafž u ‛ibârât ile

Ķâfiye vü vezne ri‛âyât ile

293.

Baķ nice olur diyeyim iddi‛â

Fehm idicek itmeyesin tâ ĥašâ

281. Ġayri lisânla anı itmek beyân

Olur o ehl-i dile bir armaġan

294.

Şâ‛ir ider bir nice güft u şünûd

itdügi da‛vâlarıdır bî-vücûd

282. Eyledi bu himmeti bir pür-hüner

Ya‛ni Naģîfî-i kerâmet-eśer

295.

Bâd-ı ŝabâ ile ider güft-gû

Serv ile seyrâne gider sû-be-sû

283. Meśnevî-i ģażret-i Pîre tamâm

Virdi ne ĥoş terceme ile nižâm

296.

Ehl-i süĥan cansızı canlandırır

Ģüsn virüb bütleri ânlandırır

284. Rûģ-ı revânı ola âbâd ü şâd

Źevķi cihân içre bula izdiyâd

297.

Âbını elmâsuñ ider cûybâr

Ķıt‛a-i yâķûtu ider kuhsâr

285. Eyledi bir mu‛ciz-eśer kim o źât Oldı pür âśârı ile kâinât135

298.

Ġamze-i cânânı ider ķahraman

Dîde-i seģģâreyi ŝâģib-ķırân

286. Biri daĥi mihr-i cihân Lâmi‛î

Pîr-i süĥandan-ı beyân Lâmi‛î

299.

Eşkini iġrâk ile deryâ ider

287. Terceme etti selef âśârını

Zevraķ-ı cismi ile eyler sefer

Anlara ŝarf eyledi güftârını

300.

Mürġ-i nigâhına virüb perr ü bâl

288. Müddet-i ‛ömründe otuz cilt kitâb

Ya‛ni olur âzim-i semt-i viŝâl

Yapdı ki her birisi faŝlu’l-ĥišâb

301.

Merdümüñ dîdeyi eyler şerer

289. Tercemedür cümlesi anuñ velî

Mürgüñ nežžâreyi sûzende per

Her biri çün mihr-i cihân müncelî

302.

Ģavŝala-i ĥummı gehî teng ider

290. Daĥi nice şâ‛ir-i siģr-âferîn

Oldı bu ŝan‛at ile himmet-güzîn136

Geh ķademüñ naķşını ferseng ider

303.

Geh getürür bûy-ı güli bâ-ķašâr

Ķašreyi geh mevceli deryâ yapar

 

  1. Ġonceleri gâh ĥum-ı mül ider Sînedeki daġını geh gül ider

  2. Rengüreg-i mevcile söyler süĥan Šavr-ı ķadîmâne degüldür bu fen

  3. Mûcididür Şevket-i şîrîn-zebân Virdi o bu šarz-ı neve ģüsn ü ân

  4. Ŝonra gelenler aña taķlîd ider Rişte-i efkârını ta‛ķîd ider

  5. Virmedi çoķ kimse buña ŝûreti Virdi muķallidlik ile şöhreti

  6. Ŝâibüñ ešvârı da başķa edâ Eyledi çok şâ‛ir aña iķtidâ

  7. Ekśeri irsâl-i miśâl iledir Da‛veti bürhânı ĥayâliledir

  8. Var nice şâ‛ir daĥi şîrîn-kelâm Her birisi šarzına virmiş nižâm

  9. Her birisi başķa edâ söylemiş Her biri bî-miśl ü bahâ söylemiş

  10. Bir dahi ģażret-i šavr-ı süĥan Ya‛ni Kelîm-i Hemedânî vašan

  11. Neş’e-i aŝliyyesi Kâşândan Šıynet-i źâtiyyesi ‛irfândan

  12. Geh Hemedâne olunur nisbeti Gâhice Kâşânla virür şöhreti

  13. Her ne ise şâ‛ir-i siģr-âferîn Cümle-i eş‛ârı lešâfet-ķarîn

  14. Reşk virür Şevkete itse ĥayâl Ŝâibi šarzında ider deng ü lâl

  15. ikisinüñ neş’esin itmiş be-hem Rütbe-i fikrini beyân idemem

  16. Šavrı ki taķlîd idecek šavr iken Eyleme taķlîd şehâ yine sen

  17. Sen daĥi bir šavr-ı nev it iĥtirâ‛ Vecde getür ‛âlemi itdir semâ‛

  18. Ģażret-i Feyyâzda yoķdur buĥul Eylemek iģsân aña bir cüz’ ü kül

  19. Her birinüñ šavrına ķıl medĥali Başķaca olsun šavruñ yine velî

    Der Ŝan‛at-ı iltifât138

  20. Aña denür söyleyeyim iltifât Bunda da vardır nice remz ü nükât

  21. Şâ‛ir olan kendine eyler ĥišâb Ġayre ider ŝonra suâl ü cevâb

  22. Ģâżır iken kendüni ġâib ider Vâdi-i eş‛âre bu šarza gider

  23. Söyler iken ehl-i dile derûnu Menzil-i ġâibde ider kendini

    Der Ŝan‛at-ı Maĥlaŝ-perverî139

  24. Gâhice de maĥlaŝı ma‛nasını Besleyerek yâre temennâsını

  25. Yâver olursa baña yârüm eger Ġam mı virür baña ‛adüvler meger

  26. Diyerek eş‛âre virür zîneti Böyle taĥalluŝla yapar ŝan‛atı

 

Der Beyân-ı Ta‛lîķu’l-muģâl140

330. Ŝan‛at-ı ta‛lîķ-i muģâl bil-muhâl

342.

Bir nice temśîl ile bir söz diyem Añlamaga sen daĥi ŝarf it himem

Nice olur deyü iderseñ suâl

343.

Terk-i cefâ eyler ise dilberân

331. Diñle begüm saña beyân ideyüm

Meyl-i vefâ eyler ise dilberân

Râz-ı nihânını ‛ıyân ideyüm

344.

Merģamet aġyâre ger itmezse yâr

332. Türkîde eśnâ-yı tekellümde gâh Ba‛żısı söyler bunu bî-intibâh141

Pîçişi terk eylerise zülf-i yâr

345.

Ferbih olur ise miyân-ı żaîf

333. Mâruñ ayaġını gören olsa ger

‛Âşıķa dilberler olursa elîf

Cennet-i a‛lâya ider ol güzer

346.

Dânesi içre ‛ineb olursa mül

334. Cümle bilür kim yılanın pâyi yoķ

Ġonca femi dilberüñ olursa gül

Böyle yalan sözler olur ĥalķda çoķ

347.

‛Aşķ ile zühd olur ise tev’emân

335. Lîk muģâle sözü ta‛lîķdür

Kâfir-i zülf olur ise müslümân

Añlamayan kimseyi taģmîķdür

348.

Ġavša-zen olur ise baģr-i şarâb

336. Şâ‛ir edâsıyla bu ŝûret bulur

Çeşme-i taŝvîrden aķarsa âb

Söylenerek ĥayli lešâfet bulur

349.

Ĥârını terk eyler ise şâĥ-ı gül

337. Saña biraz beytile temśîller

Zâil olur ise eger keyf-i mül

Eyleyeyim diñle eyâ pür-hüner

350.

Resm-i cefâdan uŝanur dilberân

‛Âşıķ-ı ser-bâzı šanur dilberân

338. Yoķdan iden bûs-ı dehânı ĥayâl

Ĥastegî-i dîdeye virür mecâl

351.

Resm-i cefâdan geçebilmek muģâl

Dilber-i gerdûn-rûşen ü meh-cemâl143

339. Yoķ didi dilber dehenüñ şâ‛irân

Ĥastegî-i dîdeye bulmaz emân142

352.

Hiç birisi bunlaruñ ey ĥurde-gîr

Olması mümkün midür imkân-pezîr

340. Bûse-i leb etme dehenden ĥayâl

Ĥastegî-i çeşme de gelmez mecâl

353.

Daĥi nice dürlü edâ söylenür

Her biri bî-miśl ü bahâ söylenür

341. işte muģâle bu da ta‛lîķ olur

Lafž u me‛ânîsini ehli bilür

354.

Böyle olan şi‛re didi ehl-i ģâl

Ŝan‛at-ı ta‛lîķ-i muģâl bil-muģâl

 

Der Beyân-ı Ŝan‛at-ı Terdîd ü iştibâh144

365.

Tevriye îhâm iki ŝan‛at olur

355. Biri daĥi ŝan‛at-ı terdîddür

Her birisi başķaca ŝûret olur

Reddederek midģati te’kîddir

366.

Birbirine gerçi yaķındur belî

356. Ŝan‛at-ı terdîde yaķın iştibâh

Baķ saña gösterdim iki şâh-râh145

Her birinüñ šarzı digerdür velî

367.

ikisi de şu‛be kinâyâtdan

357. Mâh degül mihr degüldür dimek Ŝan‛at-ı terdîd olur ey melek146

iki veled gibi ki bir źâtdan

358. Şöyle midür böyle midür iştibâh

368.

Eyleyelim tevriyeye bir miśâl

Baķ saña gösterdüm iki râh

‛Arż ide ma‛nâ-yı ĥafîsi cemâl

359. Şi‛ri bu ŝan‛atlar ider dil-pesend Şâ‛ir-i ĥoş-gûsunu da ser-bülend147

369.

Sürme siyeh ġâze ki gül-renk olur Dîde siyeh ruĥ güle hem-denk olur

360. Ĥoşça edâ itmege sa‛y it hemân

Şi‛riñe yârân disün âb-ı revân

370.

Çeşmile ruĥsâre suâl itseler Ģüsnile dil baģś-i cemâl itseler151

361. Bu iki temśîlimi al yâduña

Cünd-i me‛ânî gele imdâdına

Miśâl-i Terdîd Beyt148

371.

Ġâze ķızıl vesme siyâh olduġın Vechi birin bilmeye hiç nolduġın152

362. Serv degül ‛ar‛ar-ı dil-cû degül Ķaddi nedür ya o degül bu degül

372.

Ġâze o gül-ruĥlara ģâcet degül Sürme ķara gözlere zînet degül153

Misâl-i iştibâh149

373.

Añmaķ ile bunlaruñ esmâsını Ya‛ni ki esmâ vü müsemmâsını

363. Serv mi ‛ar‛ar mı desem ķaddüñe

Şâĥ-ı gül-i ter mi desem ķaddüñe

374.

Çeşm ü ruĥa tevriye etmiş olur

‛Ârif olan źevķini añlar bulur

364. Oldu bu ikisine bunlar miśâl

Ey meh-i tâbende-i burc-i cemâl

Der Ŝan‛at-ı Tevriye vü Îhâm150

375.

Misâl-i Îhâm

Eyleyim îhâma daĥi bir miśâl Ol nicedür gelmeye tâ kim suâl

376.

Ĥašš-ı lebün bûse ile yâd ider

 

388.

Gâhîce âzâde vü merhûn olur

Ya‛ni ki birbirine maķrûn olur157

377. Ĥašš-ı lebi bûseye îhâmdur

Gerçi ki her târı dile râmdır

389.

Gâhice irsâl ü miśâl ü meśîl

378. Gelmeyicek ĥašš-ı lebi dilberüñ

Gâhice da‛vâsına olur delîl

Ya‛ni ki maģbûb-ı ķamer-peykerüñ

390.

Ekśeri ammâ ki tetimmât olur

379. ‛Âşıķ-ı dîvâneye olur mı râm Dil ide mi bûs ile taģŝîl-i kâm154

Var bunuñ envâ‛ı arayan bulur

380. Anuñ içün bûseye îhâm ider

391.

Ģâŝılı rabšuñ daĥi envâ‛ı var

Lîk bu müsta‛meli ey meh-‛iźâr158

Ĥašš-ı lebi geldigin i‛lâm ider

Beyt Der Temśîl-i Îhâm155

392.

Mıŝra‛-ı âzâde meâli tamam Serv-i sehî gibi ki ide ĥırâm

381. Ĥašš-ı lebüñ mıŝra‛-ı şîrîn-maķâl

Bûseñe îhâm ne rengîn ĥayâl

393.

Ķâmeti cânâneye olur miśâl

Mıŝra‛-i âzâde-i kâmil-meâl

382. işte gözüm nûru bu ŝan‛atları

Źihnine al belle bu ŝûretleri

394.

Mıŝra‛-i âzâde aña didiler

istemeye mıŝra‛-ı âĥer diger

383. Tâ olasın şâ‛ir-i siģr-âferîn Saña disün ehl-i süĥan âferîn156

395.

Öyle iki mıŝra‛-ı âzâdeyi

Öyle iki şâh-reh-i câdeyi

Der Beyân-ı irtibât-ı Mıŝra‛în

384. Rabšına mıŝra‛larınuñ gûşiş it

Ehl-i hüner gittügi üslûba git

396.

Birbirine ma‛nevî merbûš idüb

385. Beyt ki mıŝra‛ları rabš olmaya

Birbirine mıŝra‛îni bir güdüb

Râbıšası birbirini bulmaya

397.

Ma‛nevî rabš olsa da âzâdedür

ismi anuñ aŝlı ile yine bir

386. Ĥâne-yi vîrâneye beñzer hemân

398.

Mıŝra‛-ı merhûn aña dir ehl-i fen

Olmaya bâlâya çıkar nerdübân

Ya‛ni begüm şâ‛ir-i ŝâģib-süĥân

387. Rabšınuñ envâ‛ı olur añla baķ

Diķķat idüb sözlerüme al sebaķ

399.

Mıŝra‛-ı śânîye geçer âĥeri

Rabš olunur böylesine ekśeri159

 

400. Da‛va-i bürhân ile ēarb-ı meśel

411.

Ķıš‛a gibi šarz-ı ķaŝâid velî

Cümle bilüb šarzını itmez cedel

Lîk girizgâhuñ olur medĥali

401. Cem‛ idicek mıŝra‛ı ebyât olur

412.

Ķıš‛a gibi yek-ŝaded olmaz bu heb

Ekśeri ebyât tetimmât olur

Olmamaga var aña birķaç sebeb

402. Aña tetimme didi erbâb-ı fen

413.

Evveline lâzım anuñ bir zemîn

Ya‛ni ki üstâd-ı ķadîm ü kühen

Her ne zemîn ise yaparsın hemîn

403. Mıŝra‛ın evvel ile śânîleri

414.

Ŝoñra sitâyişde girizgâh olur

Yek-ŝadedin šavrı olur ey peri

Ŝoñra teġazzül daĥi geh gâh olur

404. Yek-ŝaded aña didiler şâ‛irân

Çün ŝaded-i râbıša-i dâsitân

415.

Ŝoñra iden kimseye faĥriye var

Ŝoñra du‛âlar ile pâyân-kâr

405. Birbirine rabšile merbûš ola

Râbıšasın ĥâtimesinde bula

416.

Âĥirine ba‛żısı târîĥler

Żam idüb ol vechile de ‛arż ider163

417.

Beytini on beytten ehl-i hüner

406. Birbirine böylece rabš itmege

Altmışa dek yetmişe dek yazdılar

Ya‛ni ki râh-ı süĥana gitmege

418.

Târîĥin ebyâtı ķaç olsa olur

407. Böyle tetimme deyü virdiler ad

Bir iki beytile de olsa nolur

itme ferâmûş ŝaķın eyle yâd

Der Ta‛rîf-i Taĥmis-i Ġazel ve Tesdîs-i Ġazeliyyât164

Der Ta‛rîf-i Rubâ‛î160

419.

iki šarîķ üstine taĥmîsler

408. Gerçi rubâ‛îler olur yek-ŝaded

Bir olur ancaķ reh-i tesdîsler

Lîk olur mıŝra‛ı da dört ‛aded

420.

Gel sana taĥmîsi beyân ideyim

409. Rabšı tetimme olur ey gül-‛iźâr

Kendine maĥŝûŝ olarak vezni var161

Resm-i rehi ile ‛ıyân ideyim

Der Ta‛rîf-i Ķıt‛a vü Ķaŝâid162

421.

Birine pervazî dir ehl-i süĥan Hem de mušarraf didiler ehl-i fen

410. Ķıš‛anuñ ebyâtı da merbûš olur

Ma‛na-i mıŝra‛ları mażbûš olur

422.

Ķâ‛idesi oldur anuñ kim hemân

Yapma murâd ittigin ân u zamân

 

432.

Evveli mânend-i ġazel söylenür

423. Mıŝra‛-ı evvel yuķaruda ķalur

Nažmile bî-miśl ü bedel söylenür

Mıŝra‛-ı śâniyî aşaġa alur

433.

Âĥiri birbirile hep bend olur

Öylesine beyt ki dülbend(?) olur

434.

Ric‛at ider ise o beyt-i lašîf

424. ikisinüñ arasına üç ‛aded

Mıŝra‛-ı merbûš yazar yek-ŝaded165

Di aña tercî‛ o zamân ey žarîf

Der Ŝan‛at-ı Taĥmîs-i Diger166

435.

Yoķ eger itmez ise ric‛at eger

425. Biri de ebyât-ı ġazel üstine

Her birinüñ bendi olursa diger

Mıŝra‛-ı evvel ki maģal üstine

436.

Öylesine nažma di terkîb-bend

426. Râbıšalı mıŝra‛ ola üç ‛aded

Ögrenüp ol ķâ‛idesin dil-pesend

Şaršı bu kim ola o da yek-ŝaded

Ĥâtime-i Kitâb170

Der Ŝan‛at-ı Tesdîs167

427. Šarzı bu tesdîs-i ġazel itmenüñ

437.

Nažmuñ idüb ŝan‛atını muĥtaŝar Pîşkeş itdüm güzelim ma-ģażar171

Râhına üstâdlaruñ gitmenüñ

438.

‛Ârif işâretden olur ģisse-yâb

428. Beytlerüñ üstüni çün tâc-ı ser

Sen de dil-âgâh isen ol kâm-yâb

iki ‛aded beytile tezyîn ider

439.

Tuģfe-i dildir sana bu nev-eśer

429. Ķıš‛a-i gevher gibi mıŝra‛-ı çâr Ân verüb ģüsnüni beytüñ açar168

Sen daĥi vir sözüme ķalbinde yer

430. işte bu tesdîslerüñ ŝan‛atı

Râbıšalı yap bulasın şöhreti

Der Beyân-ı iĥtirâ‛-ı Tercî‛-bend169

431. San‛at-ı tercî‛ ile terkîb-bend

440.

Ķırša-i gûş it güher-i ‛aşķdur

iki šarîķ iledür ey dil-pesend

Atma yabana eśer-i ‛aşķdur

441.

Oldu bu nažm ey şeh-i ‛âlî-cenâb

Yâver-i zâruñ eśeri bir kitâb

 

M ü c a h i t   K A Ç A R 

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

KAYNAKLAR

Davud Fatin Efendi, Tezkire-i Hâtimetü’l-Eş’âr, istanbul H. 1283/1867.

KILCI, Mehmet, Enderunlu Akif: Mir’at-i Şi’r, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Adana 2001.

M. Süreyya, Sicill-i Osmani (Yay. Haz. Nuri Akbayar, Seyit Ali Kahraman), 5. Cilt, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, istanbul 1996.

OĞRAŞ, Rıza, Esad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safa- Enduz’u: inceleme-Tenkitli Metin-Dizin, Emirdağ Ofset Tesisleri, Burdur 2001.

SARAÇ, M. A. Yekta, “Osmanlı Döneminde Belâgat Çalışmaları”, Journal of Turkish Studies, Harvard University (ABD), C. XXVII, 2004, sy. 4, s. 311-344.

Tayyarzâde Ataullah Ahmed Ata Bey, Tarih-i Ata, Basiret Matbaası, istanbul 1918.

TUMAN, Mehmet Nail, Tuhfe-i Naili: Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri (haz. Cemal Kurnaz, Mustafa Tatçı), 2. Cilt, Bizim Büro Yayınları, Ankara 2001.

-----

1 M. A. Yekta Saraç, “Osmanlı Döneminde Belâgat Çalışmaları”, Journal of Turkish Studies, Harvard University (ABD), C. XXVII, sy. 4, 2004, 311-344.

2 Hasan Yaver’in Divanı istanbul Üniversitesi Ktb. T.Y. 5458 numarada kayıtlıdır. Divan üzerinde yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (Yasemin Okutan, Divan-ı Yâver, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal

Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Trabzon, 2009).
3 Davud Fatin Efendi, Tezkire-i Hâtimetü’l-Eş’âr, istanbul, 1283/ 1867, s.456.

4 Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmani (yay. haz. Nuri Akbayar, Seyit Ali Kahraman), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, istanbul, 1996, C. 5, s. 233.

5 Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Naili : Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri (haz. Cemal Kurnaz, Mustafa Tatçı), Bizim Büro Yayınları, Ankara, 2001, C. 2, s. 1211.

6 Rıza Oğraş, Esad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safa- Enduz’u : inceleme-Tenkitli Metin-Dizin, Emirdağ

Ofset Tesisleri, 2001, s. 263.

7 Mehmet Kılcı, Enderunlu Akif: Mir’at-i Şi’r, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Adana , 2001, s. 39.

8 Tayyarzâde Ataullah Ahmed Ata Bey, Tarih-i Ata, Basiret Matbaası, istanbul, 1918, C. 4, s. 358.

9 Şiir ve söz sanatları hakkında oldukça doyurucu ve bazen de farklı bilgi ve yorumlar sunan bu eserin incelenmesini bu yazının devamı niteleiğinde olacak ayrı bir çalışmaya konu etmeyi düşündüğümüzden

aşağıda metin ve içeriği hakkında genel bilgilerin verilmesiyle yetinilecektir.
10 Bu başlık Ü2’de yoktur.

11 Besmele vü ģamd-i ĥudâ ibtidâ / Ŝoñra ŝalât-i şeh-i her du-serâ : Ü2

12 2-6. beyitler arası Ü2’de yoktur.

13 Bu beyit Ü2’de yoktur.
14 Vaķt-i ķalîl içre ser-firâz olup: Ü2

15 Bu beyit Ü2’de yoktur.

16 Sebeb-i te’lîf-i kitâb: Ü2

17 Fenni-i ma‛ârifdi aña mu‛teber : Ü2

18 Bu beyit Ü2’de yoktur.

19 Ġonca-i gülzâr-ı lešâfet idi / Sünbül-i bûyâ-yı žerâfet idi : Ü2

20 Bu beyit Ü2’de yoktur.

21 Ġonçe-i nev-reste-i gülzâr-ı ‛aşķ : Ü2

22 Šab‛ı selîm sözleri dürr-i nažîm : Ü2

23 Ol gül-i ter şi‛re heves-kâr idi / Ġamzesi mest kendisi hüşyâr idi : Ü2
24 Söyledi bir gün baña ol nev-civân : Ü2

25 Çün dür-i manžûm ķılup nažmile / Neşr oluna tâ ki dilden dile : Ü2

26 Der Beyân-ı i‛tiźâr-ı Te’lîf : Ü2

27 Ez-dil ü cân šutmamaķ emr-i muģâl: Ü2

28 Nažmım egerçi ola dürr-i śemîn : Ü2

29 Añlamadı ol şeh-i âlî-tebâr : Ü2

30 Emrine biz daĥi idüp imtiśâl / Eylemedük terki içün ķîl u ķâl: Ü2

31 Der Beyân-ı Taģŝîl-i iĥtirâ‛-ı Şi‛r : Ü2

32 Göstere eş‛âre reh-i câdeyi : Ü2

33 Bu beyit Ü2’de yoktur.

34 Bilmelidir her lüġâtı ibtidâ : Ü2

35 Şi‛r oķımaķ bilmeli mevzûn selîs / Gûş iden aģbâba gele tâ nefîs : Ü2

36 Bilmeli ta‛bîrini şâ‛irlerüñ / Nâžım-ı siģr-âver ü mâhirlerüñ : Ü2

37 Gör ķudemânuñ daĥi reftârını : Ü2
38 Bu beyit Ü2’de yoktur.

39 Şâ‛ir olup tâzece mażmûn bulur / Ma‛rifeti gün bugün efzûn olur : Ü2

40 Bu beyit Ü2’de yoktur.

41 Bu bölüm (47-55. beyitler) Ü2’de “Der ta‛rîf-i Teşbîh-i Belîġ” başlığında yer almaktadır.
42 Der Tenbîhât : Ü2

43 57-58. beyitler Ü2’de yoktur.

44 Şâ‛ir olan her ne ki imlâ eder : Ü2

45 Ŝan‛at-ı eş‛ârı var üstâde ŝor / Šaġları da delmegi Ferhâd’a ŝor

46 Bu beyit Ü2’de yoktur.

47 Bu beyit Ü2’de yoktur.

48 Bu beyit Ü2’de yoktur.
49 Şâ‛îr isen fennini taģŝîl ķıl / Šarzını refârını tekmîl ķıl : Ü2

50 Nažmile nśrile yazup źevķe baķ : Ü2

51 Añlaya gör šarzını ešvârını : Ü2

52 Šavrı da ger olsa da ġâyetle nîk

53 Elzem olan şi‛rde mażmûndur / Lafža me‛ânî daĥi maķrûndur : Ü2

54 Şi‛r degül cem‛-i lüġât eylemiş / her geleni ĥâšırına söylemiş : Ü2

55 Bu beyit Ü2’de yoktur.

56 Nâbî-i pîrüñ saña dîvânı bes : Ü2

57 77-78. beyitler Ü2’de yoktur.

58 Lafž-ı mükerrer ile bîġâ gibi : Ü2

59 Bu beyit Ü2’de yoktur.

60 Lafž-ı ġarîbe ķatı meźmûmdur / Ģarf-i tenâfür ise meştûmdur : Ü2

61 Lâzım olan her ne ise ķatasın / Ģaşv-i kelâmı çıķarup atasın : Ü2

62 Bu beyit Ü2’de yoktur.

63 Lafž-ı ‛Arab Türkîde vermez šarab: : Ü2

64 Her sözüñe ġâyet ile diķķat it / Ŝan‛at ile söylemege fikret it: Ü2

65 Bu beyit Ü2’de yoktur.

66 Gevher-i nâ-yâb-veş olsun sözün : Ü2
67 Ba‛zısınuñ şi‛ri olur bî-meâl: Ü2

68 Bu beyit Ü2’de yoktur.

69 Ģaşv-i kelâm şi‛rde pek nâ-becâ / Câme-i zîbendede hem-çün yama: Ü2

70 Vezne ķoyup ģaşv-i kelâm uydurur / Šorbasına bulduġını šoldurur : Ü2

71 Sözlerime diķķat it ol kâm-yâb / olmaya vezninde ŝaķın irtikâb : Ü2

72 Mıŝra‛ınuñ mıŝra‛a rabtın gözet / ikisini ŝan ki anuñ bir gözet : Ü2

73 Mısra‛-ı śânîleri yap ibtidâ / Aldıraraķ mıŝra‛-ı evvel aña : Ü2

74 Olmaz ise lafžı mülâyim eger / Çirkin olur şi‛r alamaz zîb u fer: Ü2



75 Bu beyit Ü2’de yoktur.

76 Šab‛a ki bir beyt gele nâgehân

77 Âĥiri maĥlaŝile maķša‛ olur : Ü2

78 Der beyân-ı Elfâžı Âşinâ vü Mülâyime: Ü2

79 Bu beyit Ü1’de yoktur.

80 ‛Anber-i sârâ ile ĥâl-i siyâh / Nergis-i şehlâ ile aģvâl-i nigâh : Ü2
81 Bu beyit Ü2’de yoktur.

82 Egriligi šoġrılıġa âşinâ : Ü2

83 118-119. beyitler Ü1’de yoktur.

84 Bu başlık Ü2’de yoktur.

85 Şi‛re taleb-kâr olan ‛irfân olur : Ü2



86 Bu beyit Ü2’de yoktur.

87 Şi‛r bilen neş’e-i ‛užmâ bulur / źevķini hep şâ‛ir-i ġarrâ bilür : Ü2

88 Şi‛ri bedîhî buña bürhân olur : Ü2

89 Hem daĥi kimyâ-yı sa‛âdet olur : Ü2
90 Her birinüñ bir nice esrârı var : Ü2

91 Didigi sözler dürer ŝâdıķ ola : Ü2

92 Bu beyit Ü2’de yoktur.

93 Ŝan‛at-ı şi‛rüñ de nihâyâtı yoķ : Ü2

94 Şi‛rde tavŝîf ü cinâsât olur : Ü2
95 Ehl-i süĥan şâ‛ir-i mu‛ciz-beyân : Ü2

96 Beñzedecek nesne olur âşinâ / Ģâŝılı teşbîhde lâzım ola : Ü2

97 Ancılayın neş’e-resândır hemân / Sâġar-ı la‛leyn-i leb-i dilberân : Ü2



98 Ancılayın derdile ‛âşıķlaruñ : Ü2

99 Bülbüle mürġ-i dili olur miśâl : Ü2
100 164-165. beyitler Ü2’de yoktur.

101 Ateş-i dîdâre ķanar maģv olur : Ü2

102 Yanması ġâlib aña ‛âşıķlaruñ / Sûziş-i ģasret ile yanıķlaruñ : Ü2

103 Ateş-i ‛aşķıyla yaķar cânını : Ü2

104 Bu beyit Ü1’de eksiktir.



105 Cümlesin anmaķda ider ihtimâm : Ü2

106 Farķ-ı miyânında budur kim hemîn : Ü2

107 Hey’et-i imlâda velî bir olur : Ü2
108 Derk idemez ģüsnüni ŝofî-i ĥâr / Hem-çü baķar rûyına bel bel baķar

109 Bu başlık Ü1’de yoktur.

110 Šarzı güzel söylenişi başķadır : Ü2

111 Bu başlık Ü1’de yoktur.

112 Nušķ-ı ķadîm-i şu‛arâ-yı kühen : Ü2

113 Šavr-ı belîġânesi oldı bu fen : Ü2
114 Ĥâl u ruĥı söylemek isterse müşk : Ü2

115 Ġonca-i la‛leyn-i leb-i dildâre mül : Ü2

116 ‛Aşķını bu šarza ģikâyet ider : Ü2
117 Bu başlık Ü1’de yoktur.

118 Bu başlık Ü1’de yoktur.

119 Oldım o mehpâre ile germ-ĥûn : Ü2



120 Sözlerine şâ‛ir olan her zemân : Ü2





121 Ģüsnüni eş‛âr alur iġrâķile : Ü2

122 Olsa da bir şûĥuñ uzun ķâmeti : Ü2

123 Artar anuñla yine ģüsni bile : Ü2

124 Parmaġa çün teşbîh olunmaz ĥıyâr / olsa da nevreste-i bâġ-ı bahâr : Ü2



125 Şâhid-i bâzâr olan olsa eger : Ü2
126 Gelse ĥašı şâ‛ir aña söylemez : Ü2

127 Behre-ver ol rüşdile irşâddân : Ü2

128 Âyîne-i šab‛-ı dili ola ŝâf : Ü2

129 Ŝarf-ı nigâh eylese eş‛âre hep

130 Ya‛ni ki elfâžı müşevveş ola : Ü2

131 Bu beyit Ü2’de yoktur.

132 Hem daĥi taġyîr ola ma‛nâ-i beyt : Ü2



133 Bu başlık Ü1’de yoktur.

134 268-277 arasındaki beyitler Ü2’de yoktur.
135 Oldı pür envâr ile kâinât : Ü2

136 Oldı bu hidmet ile ŝan‛at-güzîn : Ü2



137 Bu bölüm Ü2’de yoktur.
138 Bu bölüm Ü2’de yoktur.

139 Bu bölüm Ü2’de yoktur.
140 Der beyân-ı ta‛lîķu’l-muģâl bi’l-muģâl : Ü2

141 Ba‛żısı söyler bunu bî-iştibâh : Ü2

142 Ĥastegî-i çeşme de bulmaz emân : Ü2



143 Dilber-i üftâde-keş ü meh-cemâl : Ü2
144 Der Ŝan‛at-ı Terdîd ü Âşikâr :Ü2

145 ikisini de diyem ey yüzi mâh : Ü2

146 357-358. beyitler Ü1’de yoktur.

147 Şâ‛ir-i ģoş-gûya dinür ser-bülend : Ü2

148 Beyt Der Miśâl-i Terdîd : Ü2

149 Bu başlık Ü2’de yoktur.

150 Der Beyân-ı Ŝan‛at-ı Tevriye vü Îhâm : Ü2

‛Âşıķ-ı maģzûn dilini şâd ider



151 Ya‛ni biraz baģś-i cemâl itseler : Ü2

152 Bilmeye çeşm-i ruĥı hiç nolduġın : Ü2

153 Sürme ķara gözlere ‛âdet degül : Ü2
154 Dil idemez ģâŝılı taģŝîl-i kâm : Ü2

155 Beyt Der Temśîl-i Ŝan‛at-ı îhâm : Ü2

156 Saña disün ehl-i hüner âferîn : Ü2



157 Ya‛ni ki birbirine merhûn olur : Ü2

158 Lîk bu müsta‛meli ey gül-‛izâr : Ü2
159 Mısra‛-ı śânîye geçe onı / Rabš olına gerçi bu šarza velî : Ü2

160 Bu başlık Ü2’de yoktur.

161 Bu beyit Ü2’de yoktur.

162 Beyân-ı iĥtirâ‛-ı Ķaŝîde : Ü2



163 Söyleyüp ol vechile de arz ider : Ü2

164 Der Beyân-ı inşâd-ı Tahmisât : Ü2
165 Mısra‛-ı merbûš olur yek-ŝaded : Ü2

166 Der Beyân-ı Taĥmîs-i Diger : Ü2

167 Der Beyân-ı Tesdîs : Ü2

168 Bu beyit Ü2’de yoktur.



170 Ĥâtime: Ü2

Fi 23 Receb 1211 tamâm şud

169 Bu bölüm Ü1’de yoktur. 171 San‛at-ı nažmın hele pâyânı yoķ / Söylemenüñ veznile imkânı yoķ : Ü2

More articles from this author

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Şiir söylemek yahut yazmak gibi, şiir okumak (inşat) da bir sanattır. Özel bir yaratılış ister. Nasıl her insan güzel şiir yazamazsa, yine her insan güzel şiir okuyamaz. Merak...
Nâzım Hikmet'in 15 yıl hapis cezasına çarptırılmasının ardından Atatürk'e gönderdiği mektup Cumhurbaşkanlığı Arşivi'nde bulundu. Şair Ata'dan tek bir şey istiyor Usta şair Nâzım...
Tokat’ta doğan Suzan Çataloluk ilk ve orta Okulu İstanbul’da, liseyi Erzurum’da bitirdi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu. Hacettepe Üniversitesi Sosyal...
Aşık Pervani (İsmail ÇELİK) Mehmet Ali Kalkan'ın Gönlünden... Aşık Pervani (İsmail Çelik) ve Mehmet Ali Kalkan Aşık Pervani Ağabey yaşayan, geleneğin içinden gelen, en güçlü halk...
1932 yılında Hasankale’nin Alvar köyünde doğan Reyhanî’nin asıl adı Yaşar Yılmaz'dır. İran'dan göçen babası önce Kars’a, daha sonra Erzurum'a yerleşir. Okuma yazmayı okula...
1955 yılında Yalvaç (ISPARTA) ’ ta doğdu. İlk ve orta öğrenimini memleketinde yaptı. Yüksek öğrenimini de Kırşehir ve İstanbul’da tamamladı. Çeşitli gazete ve dergilerde (Bizim...
(d. 16 Nisan 1916, İstanbul - ö. 13 Aralık 1979, İstanbul), Türk şair, öğretmen, çevirmen. Modern Türk şiirinin önde gelen şairlerindendir. Herhangi bir edebi akıma katılmamış;...
(1 2 Temmuz 1891, İstanbul - 23 Şubat 1971, İstanbul ),Şair, gazeteci, oyun yazarıdır. Aynı zamanda 40 yıl edebiyat öğretmenliği yapan Halit Fahri hece ölçüsünün beş şairi...
Şair (D. 28 Haziran 1929, Göktepe kasabası / Sarıveliler / Karaman – Ö. 29 Ağustos 2018, İstanbul) 28 Haziran 1929 tarihinde Karaman ili Sarıveliler kazası Göktepe kasabasında...
Füsun Menşure, Hamburg'ta doğdu. İnşaat mühendisliği eğitiminin ardından yurt dışında iç mimarlık mekan ve çevre tasarımı bölümünü bitirdi. Daha sonra işletme fakültesindeki...
1976 yılında Tarsus’ta doğdu. 2002 yılında Niğde Üniversitesi’nden mezûn oldu. Töre, Kurgan Edebiyat, Siyah-Beyaz Kültür, İnziva, Herfene, Yeni Düşünce, Başarı Edebiyat,...
Ahmet Yılmaz Soyyer’in Şiir Dünyası Yılmaz Soyer, ya da şiir dışındaki çalışmalarıyla A. Yılmaz Soyyer, 1960 yılında Konya’nın Ereğli ilçesinde doğdu. Annesi ve babası o henüz...
Nigar Rafibeyli (Azerice: Nigar Rəfibəyli, d. 23 Haziran 1913, Gence - ö. 10 Temmuz 1981, Bakü), Türk yazar ve şair. Roman ve kısa öykü yazarı olan Anar Rızayev'in annesi ve ünlü...
Şiiri, kristal bir menşurdan geçip binbir renge dönüşen sesli ışıklara benzeten Goethe: "Hayatın da, ölümün de sırrına erip, rûha gömülen bir hazine ve batmayan bir güneşle kucak...
Aşık Sefil Selimi, Asıl adı Ahmet Günbulut (d. 26 Ağustos 1933, Şarkışla - ö. 30 Aralık 2003, Sivas), yazar, türkü yazarı. İlkokul'dan sonra iki yıl ortaokula devam ettikten...